Semper

Użytkownicy
  • Zawartość

    139
  • Rejestracja

  • Ostatnia wizyta

Reputacja

0 Neutral

O Semper

  • Tytuł
    Ranga: Magister
  • Urodziny

Poprzednie pola

  • Specjalizacja
    Inna
  1. Edmund Kotarski (ur. 7 października 1930 r.), emerytowany profesor zwyczajny (Uniwersytet Gdański); historyk literatury i kultury średniowiecznej i nowożytnej, ze szczególnym uwzględnieniem Gdańska; edytor. Zajmuje się głównie prozą publicystyczną i poezją okolicznościową, początkami marynistyki i kulturą medialną dawnych epok. Opublikował m.in. następujące, niezapomniane książki: Publicystyka Jana Dymitra Solikowskiego (1970), U progu marynistyki polskiej: XVI-XVII wiek (1978), Dziedzictwo i tradycja. Szkice o literaturze staropolskiej (1990), Gdańska poezja okolicznościowa XVII wieku (1993), Sarmaci i morze. Marynistyczne początki w literaturze polskiej XVI-XVIII wieku (1995), Gdańsk literacki (do końca XVIII wieku) (1997), Gdańska poezja okolicznościowa XVIII wieku (1997). Wydał kilka tomów marynistycznych tekstów źródłowych, m.in. „Kto ma państwo morskie...”. Problemy morza w opinii dawnej Polski (1970), Trzy podróże (1973), „Trzymajmy się morza”. Problemy morza w opinii Rzeczypospolitej XVIII wieku (1985). W 2017 roku ukazała się jego najnowsza książka: Edmund Kotarski Kultura medialna średniowiecza. Europa łacińska Wydawnictwo Naukowe Semper, Warszawa 2017 ISBN 978-83-7507-219-8 format B5, s. 335, bibliografia, indeks stosowny link (szczegółowy spis treści) Książka uwzględnia rozwijające się paralelnie wizualizacje: gdańskie portale, pomorskie malowidła ścienne i stropowe, witraże, także weksylia, pieczęcie i monety. One także, obok pisma i ksiąg, przenosiły informacje i budziły emocje, generowały wartości, uczestniczyły w tworzeniu i rozwijaniu kultury.
  2. Adam Zięba Inspiracje ewangeliczne w poezji pasyjnej XVII wieku Tematem dzieła są modyfikacje tekstu kanonicznych Ewangelii w staropolskiej literaturze pasyjnej, dokonywane na różnych poziomach utworów, np. konstrukcji, narracji, faktografii, symboliki, metaforyki, stylu. Metodą interpretacji jest hermeneutyka, szczególnie hermeneutyka filozoficzna. Dr Adam Zięba – historyk literatury, badacz literatury dawnej (szczególnie baroku), absolwent filologii polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. W roku 2015 obronił pracę Inspiracje ewangeliczne w poezji pasyjnej XVII w. pod kierunkiem prof. dr hab. Jadwigi Kotarskiej. Opublikował artykuł o dylogii Wacława Potockiego Rozkosz światowa i duchowna i o symbolu pelikana w literaturze i sztuce przedoświeceniowej Europy. W krąg swoich zainteresowań badawczych włącza liczne przykłady dzieł plastycznych, dając tym samym holistyczny obraz kultury dawnej Europy. Zachęcam do zapoznania się ze szczegółowym spisem treści książki: Spis treści Wstęp Rozdział I. Symbole pasyjne Transformacje symboli Ścieżki przekształceń Symbol krzyża Prasa mistyczna i winna latorośl Symbol nocy i ciemności Symbol ogrodu Symbolika Góry Oliwnej Arma Christi Symbol krwi Symbol siódemki Symbol łabędzia Pasyjne symbole temporalne Symbolika ciała Rozdział II. Metafory Jezus Słońce sprawiedliwości – chrystologiczna metaforyka luksoryczna Ecce agnus Dei: Jezus jako baranek Tyś jest wierny pelikan Dziś Fenix drogi na stos drew srogi uprzejmie leci Jezus jako Logos Metaforyka żeglarska Metaforyka krwi Jezus jako ołtarz Rozdział III. Typologia pasyjna Jezus Chrystus – Nowy Adam Izaak Józef Egipski Abel Wąż miedziany – Nechusztan Rozdział IV. Ścieżki i cele transformacji ewangelicznych Amplifikacja Redukcja Inwersja Syntetyzacja Zakończenie Bibliografia Źródła Opracowania tradycyjna wersja papierowa wersja elektroniczna e-book
  3. Ukazała się ciekawa rzecz — dla zainteresowanych alternatywnymi koncepcjami nowoczesności narodu. Książka o późnym, jakże jednak ważnym polskim pozytywizmie. Polecam! Maciej Gloger Pozytywizm XX wieku Od pracy organicznej do nowoczesnej świadomości narodowej ISBN 978-83-7507-213-6 Format B5, s. 176, indeks osób, oprawa twarda Tradycja pozytywistyczna w Polsce jest mało znana, często pomijana w dyskusjach o naszej współczesności lub traktowana marginesowo, stereotypowo i powierzchownie. Najprostszym wyjaśnieniem tego stanu rzeczy może być wskazanie na niepodważalny fakt dominacji paradygmatu romantycznego w nowoczesnej kulturze polskiej. Powstanie tej monografii jest motywowane próbą restytuowania pozytywistycznej tradycji dla współczesnych Polaków, wskazania ciągle żywych inspiracji mogących wpływać na jakość naszego życia, funkcjonowanie i rozwijanie polskiego organizmu społecznego, polskiej cywilizacji. Maciej Gloger (ur. 1970) mieszka w Poznaniu, jest profesorem Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy. Zajmuje się historią idei pozytywizmu i modernizmu oraz związkami literatury z fiilozofią. Autor książek: Bolesław Prus i dylematy pozytywistycznego światopoglądu (2007) oraz Sienkiewicz nowoczesny (2010). stosowny link Spis treści Wstęp Rozdział I O entropii pozytywizmu w kulturze polskiej Rozdział II Liberalizm pozytywistyczny – dwie drogi myśli (Prus – Świętochowski) Rozdział III Sztuka – społeczeństwo – naród. Poglądy filozoficzno-estetyczne Władysława Mieczysława Kozłowskiego, czyli o długim trwaniu pozytywizmu Rozdział IV Bolesław Prus, pozytywizm i Czechy Rozdział V Sienkiewicz i Masaryk. O kulcie autora Qvo vadis w Czechach Rozdział VI Nacjonalizm polski wobec scjentyzmu i myśli przyrodoznawczej Rozdział VII Adolf Dygasiński i narodziny nowoczesnej świadomości narodowej Rozdział VIII Nowy pozytywizm narodowy. Roman Dmowski wobec twórczości Władysława S. Reymonta Summary Bibliografia Indeks osób
  4. Nigdy wcześniej literatura nie odnosiła się tak mocno do nauk przyrodniczych i technicznych. Mówi się, nie bez racji, o pozytywistycznym scjentyzmie. Model kultury polskiej, stworzony i propagowany przez pozytywistów, miał spełniać funkcje pragmatyczne, oddziałując na przeorientowanie świadomości kulturowej rodaków, co znajdowało swój wyraz w naukach humanistycznych i społecznych. Stawiany dzisiaj postulat badawczego oglądu przestrzeni kultury polskiego pozytywizmu zaowocował ujęciami i przybliżeniami szczegółowych problemów z zakresu historii idei, filozofii, techniki, nauki, myśli społecznej oraz matematycznej, a także przekrojami o charakterze bardziej syntetycznym, przeglądowym, które odkrywają składniki ówczesnego modelu wiedzy oraz jego konsekwencje i przejawy w różnych dziedzinach humanistyki: literaturze i poezji, badaniach literaturoznawczych, myśli psychiatrycznej i jej wpływie na postrzeganie kwestii metafizycznej, apologetyce katolickiej, ideologii polskiego nacjonalizmu. W tomie udało się zatem scharakteryzować szerokie przestrzenie kultury polskiego pozytywizmu, często dotąd zupełnie nieznane. W grudniu 2016 ukazała się książka o raczej do niedwna słabo znanych wątkach polskiej kultury drugiej połowy XIX wieku. Jej tytuł mówi sam za siebie: Między przyrodoznawstwem a humanistyką Przestrzenie kultury polskiego pozytywizmu pod redakcją Macieja Glogera i Tomasza Sobieraja ISBN 978-83-7507-208-2 format B5, s. 223, indeks osób stosowny link Spis treści Wstęp Tomasz Sobieraj, W stronę konsiliencji wiedzy. Pozytywizm polski o ideale nauki i poznania Damian Włodzimierz Makuch, Narodziny polskiego scjentyzmu – o kryptometafizycznej dyskusji na temat szaleństwa Dawid Maria Osiński, Poezja polskiego pozytywizmu o naukach przyrodniczych Hanna Żbikowska, Pomiędzy tańcem śmierci a łańcuchem pokarmowym – „Odgłosy z gór” Felicjana Faleńskiego Małgorzata Okulicz-Kozaryn, Radosław Okulicz-Kozaryn, Scjentyzm a literacka kariera pewnego mięczaka. Wokół „Skałotocza‐palczaka” Antoniego Sygietyńskiego Ireneusz Gielata, „Oko Emersona” i „oko Darwina” – Dickens, Sienkiewicz i wodospad Niagara Marcin Jauksz, Bolesław Prus, George Henry Lewes i granice powieściowej wiwisekcji Lech Gruszecki, Treści matematyczne w „Notatkach «lubelskich»” Bolesława Prusa Marek Lubański, Pozytywistyczny paradygmat metodologiczny i jego niektóre konsekwencje w polskich badaniach literackich przełomu XIX i XX wieku Michał Rogalski, Polska apologetyka katolicka wobec teorii ewolucji. Katolicyzm a rozwój nauki w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku Maciej Gloger, Nacjonalizm polski wobec scjentyzmu i myśli przyrodoznawczej Indeks osób
  5. Publicystyka kulturalna wczesnego pozytywizmu polskiego Antologia Wstęp: Tomasz Sobieraj Wybór, opracowanie i komentarze: Marta Barańska i Tomasz Sobieraj ISBN 978-83-7507-209-9 format B5, s. 200, indeks nazwisk, oprawa twarda Wczesny pozytywizm polski to okres przypadający — w przybliżeniu —; na schyłek lat sześćdziesiątych i lata siedemdziesiąte XIX wieku. Polscy pozytywiści, działając w trudnych warunkach zniewolenia narodowego, zaoferowali społeczeństwu nowy, szeroko zakrojony program reform społeczno-kulturalnych. Ich głos wybrzmiewał na kartach publicystyki stanowiącej podówczas główny oręż intelektualnych batalii. Część zapomnianych lub nawet zupełnie nieznanych kart tej twórczości ukazuje niniejsza antologia. Pomimo upływu prawie półtora stulecia od momentu ich publikacji, głosy polskich pozytywistów zawierają niemało treści aktualnych: podnoszą zagadnienia etyki społecznej, praw jednostkowych, tolerancji, wolności przekonań, rozwoju cywilizacyjnego, moralnych funkcji nauki, zarysowują także wizję przyszłego społeczeństwa, które swój rozwój miałoby zawdzięczać pracy, odpowiedzialności, praktycyzmowi i solidarności wszystkich warstw społecznych. Ambitnie zakrojony program społeczno-kulturalny pozytywistów polskich — choć kontestowany zarówno przez współczesnych oponentów, jak i następców — znacząco wpłynął na przemiany świadomości Polaków, stał się ważnym składnikiem rodzimej tradycji kulturowej nowoczesności, kontynuowanym także w XX stuleciu. Z wielu manifestów programowych oraz z publicystyki wczesnego pozytywizmu emanowała optymistyczna wiara w sens historii, w możliwość kształtowania losu jednostkowego i zbiorowego, w lepszą przyszłość polskiego społeczeństwa. Tematyka twórczości publicystycznej polskich pozytywistów miała wymiar kompleksowy, dotyczyła bowiem wszystkich najistotniejszych zagadnień ideowych i społecznych nurtujących ówczesne życie zbiorowości. Do antologii włączono utwory z lat 1868-1874, w większości niepublikowane w antologiach. szczegółowy opis książki Spis treści Jak przysposobić do „patrzenia w słońce prawdy”? Rola publicystyki wczesnego pozytywizmu w kształtowaniu nowoczesnej świadomości kulturowej Bibliografia Zasady modernizacji tekstu Franciszek Krupiński, Szkoła pozytywna [Anonim], Do Czytelników „Niwy” [Anonim], Nauka i społeczna praca [Anonim], Nauka i utylitarność ß, Wpływ nauk przyrodniczych na ludzkość. I. Czy nauki przyrodnicze materializują człowieka? ß, Wpływ nauk przyrodniczych na ludzkość. Prawda i iluzje Aleksander Głowacki, O elektryczności [Fragment] Aleksander Głowacki, Nasze grzechy [Aleksander Świętochowski], Herbert Spencer (Studium z dziedziny pozytywizmu) Aleksander Świętochowski, August Comte i Herbert Spencer Aleksander Głowacki, W sprawie oświaty Feliks Bogacki, Pozytywizm a krytycyzm [Aleksander Świętochowski], O tolerancji Bron. R.[ejchman], Nauka i lud [Piotr Chmielowski], Pozytywizm i pozytywiści [Aleksander Świętochowski], Nowe drogi. I. Zasady i cele Aleksander Świętochowski], Nowe drogi. II. Wychowanie człowieka Indeks nazwisk
  6. Niespełna pięć wieków temu Rzeczpospolita Obojga Narodów była nie tylko mocarstwem, ale też tyglem dyskusji intelektualnych. W języku niemieckim ukazał się słownik biograficzny wybitnych polskich myślicieli i działaczy reformacyjnych XVI stulecia. Oto nota informacyjna wraz ze spisem biogramów. Szczegóły - link. Georg Ziaja Lexikon der bedeutendsten Protestanten in Polen-Litauen im 16. Jahrhundert Wydawnictwo Naukowe SEMPER Warszawa 2016 ISBN 978-83-7507-199-3 Format B-5, 170 s. oprawa twarda Lexikon beinhaltet Biogramme von 80 wichtigen „Andersgläubigen“ der Rzeczpospolita, die hauptsächlich in Großpolen, Kleinpolen und in Litauen gewirkt haben. Die polnische Reformation war zwar intensiv, aber eher kurzfristig, und begrenzte sich in seiner Wirkung auf die 2. Hälfte des 16. Jahrhunderts (ungefähr seit der Regierungsantritt des Königs Sigismund August im Jahre 1548 bis ca. 1600). Die wichtigste Glaubensrichtung der polnischen Reformation war Kalvinismus (zuerst in Kleinpolen, dann in Litauen) und Antitrinitarismus (später Socinianismus genannt, dessen Anhänger in Polen meistens als „Arianie“ bzw. „Polnische Brüder“ bekannt wurden), daneben die Lehre der Böhmischen Brüder (hauptsächlich in Großpolen) sowie die Lehre Luthers (neben Preußen, auch in Großpolen). Unter den beschriebenen Personen finden sich einige auch in Westeuropa bekannte Namen, v.a. Johannes à Lasco, der „Reformator Frieslands“ oder der „Vater der polnischen Literatur“ Mikołaj Rej (beide als Vertreter der Kalvinisten aufgezählt), und Szymon Budny, ein Übersetzer der Bibel und der Führer der litauischen Antitrinitarier. Daneben wirkten in Polen-Litauen auch zahlreiche italienische Glaubensflüchtlinge, meistens Antitrinitarier, u.a. Fausto Sozzini (der in Polen starb und dessen Grabmal sich in Lusławice befindet), Gianpaolo Alciato, Giorgio Blandrata und Bernardino Ochino. Unter polnischen Protestanten finden sich auch zahlreiche Magnaten, u.a. Mikołaj Radziwiłł der Rote und Mikołaj Radziwiłł der Schwarze, Jan Kiszka (alle in Litauen), die Brüder Andrzej, Łukasz und Stanisław Górka sowie Andrzej und Rafał Leszczyński (in Großpolen). Zu jedem der Biogramme ist auch eine kurze einführende Literaturliste beigefügt. Die Arbeit ergänzen zahlreiche Tabellen zur Geschichte Polens im 16. Jahrhundert, einige Illustrationen sowie eine Karte der Rzeczpospolita im Jahr 1573. Georg Ziaja, geboren in Krakau, lebt in Bonn. Studium der Osteuropäischen Geschichte, Geographie und Slavistik in Köln, Bonn, Freiburg und Frankfurt am Main. Magisterarbeit über Buchdruck und Reformation in Polen. Der letzte Artikel im Jahrbuch BKGE 22/2014 „Die protestantischen Buchdrucker in Polen-Litauen im 16. Jahrhundert“. INHALTSVERZEICHNIS Karte „Die Religionen in der Rzeczpospolita (Polen-Litauen) um das Jahr 1573“ I. EINLEITUNG Tab. 1. Die wichtigsten Vertreter der Reformation in Polen-Litauen im 16. Jahrhundert Tab. 2. Die polnischen und die entsprechenden deutschen bzw. heutigen Ortsnamen (alphabetisch) II. DIE WICHTIGSTEN PROTESTANTEN IN POLEN-LITAUEN IM 16. JAHRHUNDERT 1. Alciato Gianpaolo della Motte (um 1520-1581) 2. Augezdecky Aleksander (um 1500-1577) 3. Bazylik Cyprian (um 1535-nach 1591) 4. Blandrata Giorgio (um 1515-um 1588) 5. Bniński Stanisław (um 1515-nach 1574) 6. Budny Szymon (um 1530-1593) 7. Budzyński Stanisław (um 1530-nach 1593) 8. Ciapiński Wasil (um 1530-um 1604) 9. Cikowski Stanisław (nach 1500-1576) 10. Cruciger Feliks (nach 1510-1563) Culvensis Abraham, siehe: Kulwieć Abraham 11. Czechowic Marcin (1532-1613) 12. Daniel z Łęczycy (um 1530-1600) 13. Discordia Wawrzyniec (nach 1510-nach 1567) 14. Farnowski Stanisław (um 1535-um 1615) 15. Filipowski Hieronim (um 1530-um 1574) 16. Firlej Jan (um 1520-1574) 17. Gilowski Paweł (um 1534-1595) 18. Gliczner Erazm (1530-1603) Gonesius Petrus, siehe: Piotr z Goniądza 19. Górka Andrzej (um 1534-1583) 20. Górka Łukasz (1533-1573) 21. Górka Stanisław (1538-1592) 22. Grzegorz Paweł z Brzezin (um 1525-1591) 23. Gutteter Zygmunt (um 1530-1591) 24. Izrael Jerzy (um 1505-1588) 25. Jakub z Iłży (um 1490-um 1555) 26. Jakub z Kalinówki (um 1530-1581) 27. Jan z Koźmina (vor 1510-nach 1551) 28. Johannes à Lasco (1499-1560) 29. Karcan Jan (um 1550-1611) 30. Kiszka Jan (um 1545-1592) 31. Krowicki Marcin (nach 1500-1573) Krzyżak Szczęsny, siehe: Cruciger Feliks 32. Kulwieć Abraham (um 1510-1545) 33. Kwiatkowski Marcin (um 1535-1585) 34. Lasocki Stanisław (um 1521-1563) 35. Leszczyński Andrzej (um 1558-1606) 36. Leszczyński Rafał (um 1526-1592) 37. Lismanini Francesco (1504-1566) 38. Lubelczyk Jakub (um 1530-nach 1564) 39. Lutomirski Stanisław (um 1520-1575) Łaski Jan, siehe: Johannes à Lasco 40. Malecki Hieronim (um 1526-1583) 41. Malecki Jan (nach 1490-1567) 42. Morsztyn Florian (um 1530-1587) 43. Morsztyn Krzysztof [der Ältere] (um 1520-1600) 44. Moskorzowski Hieronim (um 1560-1625) 45. Murmelius Stanisław (um 1520-1570) 46. Murzynowski Stanisław (um 1528-1553) 47. Myszkowski Andrzej (ca. 1520-1566) 48. Niemojewski Jakub (um 1530-1586) 49. Niemojewski Jan (um 1528-1598) 50. Ochino Bernardino (1487-1565) 51. Oleśnicki Mikołaj (um 1500-1566) 52. Orszak Grzegorz (um 1520-um 1567) 53. Ossoliński Hieronim (nach 1500-1575) 54. Ostroróg Jakub (um 1516-1568) 55. Otwinowski Erazm (um 1528-1614) 56. Paklepka Stanisław (nach 1530-1567) 57. Piotr z Goniądza (um 1530-1573) 58. Prasmovius Andrzej (nach 1515-1592) 59. Radziwiłł Mikołaj „Rudy“ [der Rote] (1512-1584) 60. Radziwiłł Mikołaj „Czarny“ [der Schwarze] (1515-1565) 61. Rej Mikołaj (1505-1569) 62. Rodecki Aleksy (vor 1540-1606) 63. Ronemberg Szymon (um 1530?-vor 1604) 64. Samuel Andrzej (um 1510-1549) Sandecki Jan, siehe: Malecki Jan 65. Sarnicki Stanisław (1532-1597) 66. Seklucjan Jan (um 1510-1578) 67. Sozzini Fausto Paolo (1539-1604) 68. Stankar Franciszek (1501-1574) 69. Stankiewicz Mikołaj (um 1525-um 1582) 70. Statorius Piotr [der Ältere] (um 1530-1568) 71. Sylvius Jakub (um 1520-nach 1583) 72. Szafraniec Stanisław (um 1530-1598) 73. Szoman Jerzy (1530-1591) 74. Trecy Krzysztof (um 1530-1591) 75. Trepka Eustachy (um 1510-1559) 76. Trzecieski Andrzej [der Jüngere] (um 1525-1589) Wawrzyniec z Przasznysza, siehe: Discordia Wawrzyniec 77. Wirzbięta Maciej (1523-1605) 78. Wojewódka Bernard (um 1520-um 1554) 79. Wolan Andrzej (um 1530-1610) 80. Zacjusz Szymon (um 1507-um 1577) III. ANHANG Tab. 3. Die polnischen Könige im 16. Jahrhundert Tab. 4. Die polnischen Primasse (= Erzbischöfe von Gnesen) im 16. Jahrhundert Tab. 5. Die päpstlichen Nuntien in Polen in der zweiten Hälfte des 16. Jahrhunderts Tab. 6. Die protestantischen Buchdrucker in Polen-Litauen im 16. Jahrhundert (chronologisch) Tab. 7. Die Zahl der Druckereien nach Glaubensbekenntnis in den Jahren 1473-1599 in Polen-Litauen bzw. Rzeczpospolita (Polen, Litauen, Kgl. Preußen, Hrz. Preußen, Livland) Tab. 8. Die Buchproduktion in Polen-Litauen im 16. Jahrhundert (in Druckbögen) ̶ die größten Werkstätten Tab. 9. Die (vollständigen) polnischen Bibel-Ausgaben im 16. Jahrhundert ABBILDUNGSVERZEICHNIS
  7. W tym kontekście polecam książkę
  8. Nigdy wcześniej literatura nie odnosiła się tak mocno do nauk przyrodniczych i technicznych. Mówi się, nie bez racji, o pozytywistycznym scjentyzmie. Model kultury polskiej, stworzony i propagowany przez pozytywistów, miał spełniać funkcje pragmatyczne, oddziałując na przeorientowanie świadomości kulturowej rodaków, co znajdowało swój wyraz w naukach humanistycznych i społecznych. Stawiany dzisiaj postulat badawczego oglądu przestrzeni kultury polskiego pozytywizmu zaowocował ujęciami i przybliżeniami szczegółowych problemów z zakresu historii idei, filozofii, techniki, nauki, myśli społecznej oraz matematycznej, a także przekrojami o charakterze bardziej syntetycznym, przeglądowym, które odkrywają składniki ówczesnego modelu wiedzy oraz jego konsekwencje i przejawy w różnych dziedzinach humanistyki: literaturze i poezji, badaniach literaturoznawczych, myśli psychiatrycznej i jej wpływie na postrzeganie kwestii metafizycznej, apologetyce katolickiej, ideologii polskiego nacjonalizmu. W tomie udało się zatem scharakteryzować szerokie przestrzenie kultury polskiego pozytywizmu, często dotąd zupełnie nieznane. W grudniu 2016 ukazała się książka o raczej do niedwna słabo znanych wątkach polskiej kultury drugiej połowy XIX wieku. Jej tytuł mówi sam za siebie: Między przyrodoznawstwem a humanistyką Przestrzenie kultury polskiego pozytywizmu pod redakcją Macieja Glogera i Tomasza Sobieraja ISBN 978-83-7507-208-2 format B5, s. 223, indeks osób stosowny link Spis treści Wstęp Tomasz Sobieraj, W stronę konsiliencji wiedzy. Pozytywizm polski o ideale nauki i poznania Damian Włodzimierz Makuch, Narodziny polskiego scjentyzmu – o kryptometafizycznej dyskusji na temat szaleństwa Dawid Maria Osiński, Poezja polskiego pozytywizmu o naukach przyrodniczych Hanna Żbikowska, Pomiędzy tańcem śmierci a łańcuchem pokarmowym – „Odgłosy z gór” Felicjana Faleńskiego Małgorzata Okulicz-Kozaryn, Radosław Okulicz-Kozaryn, Scjentyzm a literacka kariera pewnego mięczaka. Wokół „Skałotocza‐palczaka” Antoniego Sygietyńskiego Ireneusz Gielata, „Oko Emersona” i „oko Darwina” – Dickens, Sienkiewicz i wodospad Niagara Marcin Jauksz, Bolesław Prus, George Henry Lewes i granice powieściowej wiwisekcji Lech Gruszecki, Treści matematyczne w „Notatkach «lubelskich»” Bolesława Prusa Marek Lubański, Pozytywistyczny paradygmat metodologiczny i jego niektóre konsekwencje w polskich badaniach literackich przełomu XIX i XX wieku Michał Rogalski, Polska apologetyka katolicka wobec teorii ewolucji. Katolicyzm a rozwój nauki w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku Maciej Gloger, Nacjonalizm polski wobec scjentyzmu i myśli przyrodoznawczej Indeks osób
  9. Słownik zapomnianych wyrażeń funkcyjnych (red. nauk. Radosław Pawelec) ISBN 978-83-7507-194-8 Format B-5, s. 160 Słownik zapomnianych wyrażeń funkcyjnych opisuje przyimki, spójniki, partykuły o zróżnicowanej funkcji, a także różnej budowy jednostki i wyrażenia, które były używane w historii języka polskiego, obecnie zaś całkowicie wycofały się z języka (np. wierę, malek), stanowią archaizmy, wyrazy przestarzałe lub książkowe, których używa się w wypowiedziach m.in. w celach stylizacyjnych (np. zaprawdę, dalece, wielce). link z opisem Autorzy: Aleksandra Janowska Alina Kępińska Krystyna Kleszczowa Barbara Mitrenga Magdalena Pastuchowa Agnieszka Słoboda Piotr Sobotka Spis treści Wstęp Wykaz skrótów i bibliografia Słowniki, kartoteki, zbiory i korpusy tekstów Inne źródła Inne opracowania Słownik Spis publikacji wykonanych w ramach projektu badawczego Polskie wyrażenia funkcyjne w ujęciu diachronicznym
  10. Zaczęło się w okresie międzywojennym: w latach 1921-1939 prof. Stanisław Kot wydawał w Warszawie czasopismo naukowe „Reformacja w Polsce”. W 1956 rozpoczęto edycję rocznika „Odrodzenie i Reformacja w Polsce” pod egidą IFiS PAN i IH PAN. Po Kazimierzu Lepszym wieloletnimi redaktorami byli Lech Szczucki i Janusz Tazbir. Obecnie rocznikiem kieruje prof. Wojciech Kriegseisen. link z opisem w sieci Odrodzenie i Reformacja w Polsce Tom LIX Format B5, s. 350, ilustracje Spis treści ARTYKUŁY Michał Bajer, „Słowa moich ust będą, ale Greków chcenie”. Reprezentacja poselstwa w III akcie Troas Łukasza Górnickiego Paulina Nicko-Stępień, Wulgata Lowańska a Nowy Testament w przekładzie ks. Jakuba Wujka z roku 1593. Studium Mt 16, 13-20 Valentina Lepri, Hic liber libenter legitur in Polonia. Mapping the popularity of the Zodiacus vitae in Poland between the sixteenth and seventeenth centuries Dawid Machaj, Zawsze wierny? Sytuacja wyznaniowa w Uniwersytecie Krakowskim w XVI i XVII w. Wojciech Ryczek, Niebezpieczna dziedzina. Bartłomiej Keckermann o historii i historiografii MATERIAŁY Karol Łopatecki, Twórczość wojskowa Albrechta Hohenzollerna. Uwagi nad trzema manuskryptami przypisanymi w latach 2009-2014 Albrechtowi Hohenzollernowi Dávid Molnár, Three letters from the early period of Walenty Radecke’s activity in Transylvania Ádám Szabó, On the relationship between the Antitrinitarians in Poland and in Nürnberg: a letter addressed to Ernst Soner Maciej Zdanek, Dzieło naukowe i bibliografia prac Leszka Hajdukiewicza POLEMIKI I DYSKUSJE Kazimierz Bem, O znakach, ścięgnach i ustrojach kościelnych oraz o różnicach prawdziwych i mniemanych – w odpowiedzi Maciejowi Ptaszyńskiemu ARTYKUŁY RECENZYJNE Wojciech Kriegseisen, Kłopoty z paradygmatem. Uwagi w związku z dwiema pracami na temat katolickiej konfesjonalizacji: Robert Kozyrski, Duchowieństwo, kościoły, religia w dokumentach sejmików województwa ruskiego w epoce konfesjonalizacji Rzeczypospolitej Obojga Narodów 1648-1768, Lublin 2013, Towarzystwo Naukowe KUL; Jerzy Gorzelik, Rezydencja – klasztor – miasto. Sztuka Górnego Śląska wobec trydenckiej konfesjonalizacji, Gliwice 2014, Muzeum w Gliwicach RECENZJE I OMÓWIENIA Olaf Kwapis, Do Rzymu! Sztuka i wielkie jubileusze (1300-1575) (Anna Horeczy) Stanisław Bylina, Rewolucja husycka, t. 1: Przedświt i pierwsze lata; t. 2: Czas chwały i czas zmierzchu (Paweł Kras) Polish Culture in the Renaissance. Studies in the Arts, Humanism and Political Thought (Luigi Marinelli) Estera Lasocińska, Epikurejska idea szczęścia w literaturze polskiej renesansu i baroku. Od Kallimacha do Potockiego (Maria Chodyko) Lutheran Churches in Early Modern Europe (Kazimierz Bem) Linda Porter, Crown of Thistles. The Fatal Inheritance of Mary Queen of Scots (Mariusz Misztal) Mirosław Lenart, Patavium, Pava, Padwa. Tło kulturowe pobytu Jana Kochanowskiego na terytorium Republiki Weneckiej (Radosław Rusnak) „Reformation & Renaissance Review”, XVII, 2015, No. 1, special issue: The Brest Bible (1563). History, Language, Culture, Theology (Michał Choptiany) Urszula Augustyniak, Państwo świeckie czy księże? Spór o rolę duchowieństwa katolickiego w Rzeczypospolitej w czasach Zygmunta III Wazy. Wybór tekstów (Janusz Tazbir) Siro Ferrone, La Commedia dell’arte. Attrici e attori italiani in Europa (XVI-XVIII secolo) (Jolanta Dygul) Rinascimento”, Seconda Serie, LIII, 2013 (sed 2014) (Danilo Facca) KRONIKA XXVII Convegno internazionale Viaggio e comunicazione nel Rinascimento (Chianciano Terme – Pienza, 16-18 lipca 2015 r.) (Jean-Louis Charlet) “Renaissance in the Borderlands. Cultures of Humanism in the Polish and Ottoman Empires” University of Warsaw, Poland, December 10-11, 2014 (Michał Połczyński) Spotkanie grupy badawczej „Confessio im Konflikt. Religiöse Selbst- und Fremdwahrnehmung im 17. Jahrhundert” (Rzym, 25-28 sierpnia 2015 r.) (Maciej Ptaszyński)
  11. 28 czerwca 2016 (wtorek) o godz. 17 odbędzie się uroczysta promocja tej książki. Impreza odbędzie się w pięknej sali im. Lelewela w Instytucie Historii PAN w Warszawie, w uroczej kamienicy na Rynku Starego Miasta. Patronat nad spotkaniem objął też oddział warszawski Polskiego Towarzystwa Ewangelickiego. Wydawnictwo Naukowe Semper dziękuje obu prestiżowym instytucjom!
  12. Polecam najnowszy numer najstarszego polskiego czasopisma historycznego (zał. w 1887 roku we Lwowie przez Xawerego Liskego). Numer jest poświęcony chrystianizacji (rocznica: 1050 lat chrztu Polski) KWARTALNIK HISTORYCZNY nr 4 (2015) Rocznik CXXII format B5, s. od 631 do 954 polecany link z opisem numeru SPIS TREŚCI Od Redakcji. Chrystianizacja i dechrystianizacja jako problem badawczy Marek Gensler, Satyra na leniwych teologów, czyli o pewnych lekcjach z filozofii nieodrobionych od sześciuset lat Maciej Janowski, Małżeństwo z rozsądku: katolicyzm i nowoczesność w dziewiętnastowiecznej Europie Jerzy Eisler, Polska Rzeczpospolita Ludowa — szkic do rozważań o laicyzacji państwa PRZEGLĄDY — POLEMIKI — MATERIAŁY Anna Barańska, Chrześcijańskość — czym jest i jak ją mierzyć? Kilka uwag natury metodologicznej Irena Borowik, Społeczne konsekwencje chrztu Mieszka I i chrystianizacji Polski (o znaczeniu religii w przeszłości i dzisiaj) Martyna Deszczyńska, Uwagi o teorii sekularyzacji i sekularyzmie w naukach humanistycznych Ryszard Grzesik, Chrystianizacja krokiem do budowy cywilizacji europejskiej Małgorzata Karpińska, „Po herezji przyszedł brak wiary”. Dechrystianizacja — przypadek rewolucyjnej Francji Igor Kąkolewski, Specyfika procesów chrystianizacyjnych w historii Polski w kontekstach historii powszechnej Jerzy Kłoczowski, Chrystianizacja Stefan Kwiatkowski, O przydatności kategorii habitusu w badaniach nad chrystianizacją społeczeństw zachodniosłowiańskich Krzysztof Lewalski, Sekularyzacja — droga do wypełnienia misji chrześcijaństwa? Kazimierz Maliszewski, Rola chrześcijaństwa w procesie narodzin i integracji państwa polskiego oraz włączenia Polski w orbitę cywilizacji zachodnioeuropejskiej Grzegorz Pac, Chrystianizacja i prawo we wcześniejszym średniowieczu Maciej Ptaszyński, Chrześcijaństwo wobec zmiany: przypadek reformacji Stanisław Rosik, Chrzest Mieszka I i Polaków, ale czy Polski? Postrzeganie konwersji władcy i społeczeństwa w świetle najdawniejszych przekazów (Thietmar z Merseburga, Gall Anonim) Henryk Samsonowicz, Uwagi dotyczące 1050. rocznicy chrztu Polski Michał Warchala, Sekularyzacyjne paradoksy ARTYKUŁY RECENZYJNE I RECENZJE Paweł Żmudzki, Liber de passione martiris i Vita maior s. Stanislai. Na marginesie książki Wojciecha Drelicharza o idei zjednoczenia królestwa Miłosz Sosnowski, Hagiografia doby chrystianizacji w nowej odsłonie * * * C. Scherer, Der Pontifikat Gregors IV. (827–844). Vorstellungen und Wahrnehmungen päpstlichen Handelns im 9. Jahrhundert — Przemysław Nowak M. Betti, The Making of Christian Moravia (858–882). Papal Power and Political Reality — Krzysztof Polek Die Chronik der Polen des Magisters Vincentius, wyd. E. Mühle — Jacek Banaszkiewicz K. Harvey, Episcopal Appointments in England, c. 1214–1344. From Episcopal Election to Papal Provision — Jacek Maciejewski D. Olszewski, Kultura i życie religijne społeczeństwa polskiego w XIX wieku — Krzysztof Lewalski U. Huhn, Glaube und Eigensinn. Volksfrömmigkeit zwischen orthodoxer Kirche und sowjetischem Staat 1941 bis 1960 — Bartosz Kaliski IN MEMORIAM Anna Maria Cienciała (8 XI 1929–24 XII 2014) — Rafał Stobiecki KOMUNIKATY Regulamin Nagrody im. Aleksandra Gieysztora ZAWARTOŚĆ ROCZNIKA CXXII Spis treści rocznika Spis autorów Spis recenzentów
  13. szczegółowy opis on line Kwartalnik Historyczny Najstarsze polskie czasopismo humanistyczne nr 2 (2015) Rocznik CXXII format B5 s. od 229 do 412, ilustracje Spis treści Robert A. Sucharski, Jeszcze raz w kwestii imienia pierwszego historycznego władcy Polski Maria Cieśla, Liczebność Żydów w Wielkim Księstwie Litewskim w XVII w. Dariusz Łukasiewicz, Z dziejów polityki sanitarnej pod pruskim zaborem 1772–1807 PRZEGLĄDY — POLEMIKI — MATERIAŁY Piotr Głuszkowski, Polsko-rosyjskie stosunki w XIX w. we współczesnej rosyjskiej historiografii ARTYKUŁY RECENZYJNE I RECENZJE Andrzej Rachuba, Obraz działalności publicznej nielubianego bohatera. Uwagi w związku z pracą Arkadiusza Czwołka o Lwie Sapieże * * * D. Alt, „Sanctus episcopus”. Das Bischofsideal von früh- und hochmittelalterlichen Bischofsviten im Spannungsfeld von Anspruch und Wirklichkeit — Roman Michałowski J. Eldevik, Episcopal Power and Ecclesiastical Reform in the German Empire. Tithes, Lordship, and Community, 950–1150 — Marcin R. Pauk G. Pac, Kobiety w dynastii Piastów. Rola społeczna piastowskich żon i córek. Studium porównawcze — Aneta Pieniądz J. Maciejewski, Adventus episcopi. Pozaliturgiczne aspekty inauguracji władzy biskupiej w Polsce średniowiecznej na tle europejskim — Ewelina Kowalczyk M. Chrzanowski, Leszek Biały. Książę krakowski i sandomierski. Princeps Poloniae (ok. 1184–23/24 listopada 1227) — Łukasz Szempliński S. Pelczar, Władysław Odonic. Książę wielkopolski, wygnaniec i protektor Kościoła (ok. 1193–1239) — Agnieszka Teterycz-Puzio P. Milliman, „The Slippery Memory of Men”. The Place of Pomerania in the Medieval Kingdom of Poland — Wiesław Sieradzan A. Moniuszko, Mazowieckie sądy ziemskie (1588–1648). Organizacja — funkcjonowanie — postępowanie — Jolanta Choińska-Mika M.Û. Anisimov, Rossijskaâ diplomatiâ v Evrope v seredine XVIII veka (ot Ahenskogo mira do načala Semiletnej vojny) — Tomasz Szwaciński P. Zarubin, Żydzi w aglomeracji Krakowa w czasach stanisławowskich. Przemiany prawne, gospodarcze i społeczne — Maria Cieśla A. Moskal, Im Spannungsfeld von Region und Nation. Die Polonisierung der Stadt Posen nach 1918 und 1945 — Mateusz  J. Hartwich H. Service, Germans to Poles. Communism, Nationalism and Ethnic Cleansing after the Second World War — Anna Wylegała IN MEMORIAM Urszula Borkowska (11 VIII 1935 –12 V 2014) — Paweł Kras
  14. Kazimierz Bem Słownik biograficzny duchownych ewangelicko‐reformowanych Pastorzy i diakonisy Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815‐1939 Wydawnictwo Naukowe Semper Warszawa 2015 ISBN 978‐83‐7507‐187‐0 format B5, s. 242, ilustracje, indeks osobowy Spis treści I. Wprowadzenie I. 1. Zakres pracy I. 2. Źródła, terminologia, teologia I. 3. Podziękowania II. Jednota Małopolska i Warszawska w latach 1815‐1939 III. Biogramy pastorów i diakonis ewangelicko‐reformowanych Jednoty Małopolskiej i Jednoty Warszawskiej 1815‐1939 Jan Beniamin Bornemann Wiktor Buksbazen Aleksander Ceraski Eugenia Ciap August Karol Diehl Karol Bogumił Diehl Jan Fabry Wilhelm Fibich Adolf Wincenty Garszyński Alfred Garvie Aleksander Teodor Głowacki Maria Govenlock Ernest Heintze Karol Henkel Fryderyk Jelen Jerzy Jelen Emil Jelinek Aleksandra Jelonek Józef Kurowski Stanisława Mazierska Roman Mazierski Amalia Miller Stanisław Monkiewicz Jan Teodor Mozes Kazimierz Ostachiewicz Jan Potocki Bogumił Radechowski Natalia Redler Jan Rumpel Jan Jakub Scholtz Władysław Semadeni Hugon Sikora Andrzej Skierski Samuel Skierski Stefan Skierski Józef Spleszyński Adolf Szefer Kazimierz Szefer Ludwik Fryderyk Teichmann Katarzyna Tosio Mary Tosio Tomasz Tosio Edward Waydel Ludwik Zaunar Anna Zdrojewska IV. Parafie ewangelicko‐reformowane Jednoty Małopolskiej i Warszawskiej 1815‐1939 IV. 1. Jednota Małopolska IV. 2. Jednota Warszawska Założone przed 1918 rokiem Założone po 1918 roku V. Jednota Małopolska (1815‐1849) V. 1. Dyrektorzy synodów V. 2. Seniorzy i konseniorzy duchowni V. 3. Seniorzy świeccy V. 4. Konseniorzy świeccy V. 5. Kuratorzy VI. Jednota Warszawska VI. 1. Prezesi synodu VI. 2. Superintendenci generalni Jednoty Warszawskiej VI. 3. Konsystorz VI. 3. 1. Prezesi konsystorza VI. 3. 2. Członkowie świeccy VI. 3. 3. Członkowie duchowni VI. 3. 4. Sekretarze konsystorza VII. Bibliografia 1. Źródła archiwalne 2. Czasopisma i wydawnictwa ciągłe 3. Źródła drukowane Wykaz biogramów ze „Słownika biograficznego duchownych ewangelicko‐ reformowanych. Duchowieństwo Jednoty Litewskiej i Jednoty Wileńskiej 1815‐1939” Ewy Cherner [w przygotowaniu] Aniszewski Aleksander (1772‐1845) Aramowicz Adam (1772‐1842) Aramowicz Jakub (1787‐1818) Balczewski Aleksander (1801‐1829) Balczewski Gabriel (1764‐1840) Baloun Miłosław (1900‐1998) Bałaban Antoni (1898‐1983) Bernacki Bogusław (1748‐1830) Biergiel Józef (1819‐1885) Ceraski Józef (1763‐1832) Ceraski Michał (1813‐1877) Ceraski Michał Władysław (1753‐1823) Ceraski Władysław (1843‐1877) Chodorowski Stefan (1754‐1827) Chodorowski Stefan Józef (1797‐1836) Ciechański Aleksander (1789‐1838) Cumft Adam (1860‐1911) Cumft Marcin (1831‐1895) Czygłowski Michał (1824‐1862) Czyż Konstanty (1797‐1830) Dilis Paweł (1905‐1995) Downar Rafał (1771‐1854) Drue Józef (1812‐1871) Fajans Józef (1890‐1943) Głowacki Bogusław (1793‐1865) Głowacki Józef (1829‐1893) Gorodiszcz Piotr (1884‐1941) Grotkowski Tobiasz (1731‐1822) Herowski Bogusław (1785‐1862) Herowski Jan (1744‐1826) Jakubenas Paweł (1871‐1953) Janik Józef (1903‐po1939) Jaremko Piotr (przed 1914‐po 1939) Jastrzębski Michał (1859‐1938) Jastrzębski Stanisław (1819‐1894) Jelinek Jan (1912‐2009) Kader Andrzej (1831‐1902) Kawelmacher Aleksander (1820‐1886) Kołysza Jerzy (1790‐1860) Kubik Henryk (1903‐1931) Kühn Jan (1748‐1817) Kühn Józef (1769‐1843) Kuncewicz Lucjan (1810‐1842) Kuncewicz Romuald (1825‐1855) Kurnatowski Bogusław Jan (1764‐1834) Kurnatowski Bogusław Samuel (1783‐1820) Kurnatowski Felicjan (1859‐1933) Kurnatowski Jan (1894‐1965) Kurnatowski Konstanty (1878‐1966) Kurnatowski Oskar (1834‐1911) Kurnatowski Tytus (1800‐1844) Kurnatowski Władysław (1749/50‐1824) Kwantski Aleksander (1808‐1848) Lipiński Stefan (1804‐1879) Lothweison Julian (1823‐1870) Łabowski Aleksander (1766‐1831) Mandzelowski Adam (1794‐1837) Mandzelowski Jan (1809‐1885) Mandzelowski Józef (1843‐1915) Mandzelowski Władysław (1837‐1901) Marszewski Józef (1807‐1877) Mieszkowski Aleksander (1810‐1855) Mieszkowski August (1821‐1871) Mieszkowski Wilhelm (1852‐1920) Moczulski Adam (1749‐1830) Moczulski Aleksander (1790‐1866) Moczulski Karol (1866‐1925) Moczulski Konstanty (1825‐1887) Molleson Jan (1768‐1842) Natkiewicz Karol (1809‐1845) Nejman Adolf (1845‐1921) Nerlich Karol (1808‐1860) Nerlich Samuel (1765‐1843) Opoczeński Jarosław (1895‐1957) Orłowski Leonard (1796‐1850) Paszkiewicz Aleksander (1806‐1857) Piasecki Aleksander (1902‐1948) Pospiszył Józef (1899‐ po 1939) Reczyński Jerzy (1799‐1834) Reczyński Michał (1797‐1860) Reczyński Paweł (1757‐1829) Reczyński Stefan (1744‐1831) Snarski Jan (1806‐1854) Szarnas Adam (1884‐1965) Szepetys Jan (1867‐1941) Szwedko Sergiusz (1893‐ po 1939) Thumas Konstanty (1845‐1906) Tomesz Jan (1884‐1978) Wannowski Felicjan (1801‐1872) Wannowski Konstanty (1803‐1833) Wannowski Leopold (1798‐1849) Wannowski Michal (1761‐1827) Young Konstanty (1829‐1868) Indeks osób A Alabrudzińska E. Albiedyński Piotr Aleksander I, car Rosji Aleksander II, car Rosji Aleksander III, car Rosji Aleksandrowicz, ks. rz.‐kat. Altenberger Fryderyka zob. Henkel Fryderyka Angerstein Wilhelm Piotr, pastor ew.‐augs. Aniszewski Aleksander, pastor ew.‐ref. Aramowie, rodzina Arctowie, rodzina B Bałausek Anna zob. Mozesowa Anna Bałausek Jan Bałauskowa Maria z Neumanów Bańkowska Cecylia z Ostachiewiczów,° voto Trzcińska Bańkowski Jan Ambroży Bartel Oskar Bartsch Henryk Leopold, pastor ew.‐augs. Bartsch Paulina z Scholtzów Baurercowie, rodzina Beck Józef Behr Zuzanna Krystyna zob. Cassius Zuzanna Krystyna Beisch Elżbieta zob. Jelonek Elżbieta Bem Kazimierz Beneš Ladislav Benesz Benkart P. Bennich Georg Berg Teodor Bestwater (Bestfater) Joanna Teofila zob. Bornemann Joanna Teofila Białecki K. Białoskórski Henryk Białotecka (Białostocka) Raszka zob. Buksbazen Raszka Bieta Alfred, pastor ew.‐augs. Birkenmajer A. Bivetti Błaszkowski Leon Błaszkowski Leon Józef Błędowski Ryszard Błudow Bobkowska W. Bobrowniccy, rodzina Bobrownicki Andrzej Borkehagen Maria Eugenia z Wojaków Borkenhagen Wilhelm Artur, pastor ew.‐augs. Bornemann Adolf Bornemann Amalia Konkordia Bornemann Emilia Konstancja Bornemann Gustaw Bornemann Jan Beniamin, pastor ew.‐ref. Bornemann Jan Bogumił Bornemann Julianna Eliza zob. Hanke Julianna Eliza Bornemann Joanna Teofila z d. Bestwater (Bestfater) Bornemann Joanna Teofila z d. Cassius Borowiak M. Brandt Tomasz Bretsch Edward Bretsch Stanisław Brill Mirosława Irena z Potockich Brill Robert Bromski Edward (pseud.) zob. Jelinek Emil Broniewski Józef Bronikowscy, rodzina Bronikowska Jadwiga Bronikowska Wilhelmina z Mojaczewskich Bronikowski Adam Bronikowski Adam Rafał Bronikowski Józef Aleksander Bronikowski Rafał Brühl Wanda Buczkier Agata z Marynowskich Buczkier Jan Buczkier Karolina zob. Głowacka Karolina Budrewicz O. Buhlo Maria Elżbieta zob. Skierska Maria Elżbieta Buksbazen Abraham Josef Buksbazen Jan Dawid Buksbazen John Daishin zob. Buksbazen Jan Dawid Buksbazen Lydia z d. Sitenhof Buksbazen Raszka z Białoteckich Buksbazen Wiktor (Izrael Wiktor), pastor ew.‐ref. Buksbazen Wiktor Jr Burowie Bursche Edmund, pastor ew.‐augs. Bursche Juliusz, pastor ew.‐augs. Byczewski Paweł C Cała A. Carpenter Herman Charles, pastor ang. Cassius Chrystian Teofil, pastor ew.‐ref. Cassius Jan Aleksander, pastor ew.‐ref. Cassius Jan Wilhelm, pastor ew.‐ref. Cassius Joanna Teofila zob. Bornemann Joanna Teofila Cassius Zuzanna Krystyna z Behrów Cederbaum Flora zob. Skierska Flora Cefasowie, rodzina Centerska Maria z Szeferów Ceraska Aleksandra Helena z Głowackich Ceraska Aleksandra Stefania z Kurnatowskich Ceraska Emilia Bogusława Ceraska Emilia zob. Mozesowa Emilia Ceraska Felicja Izabela Aleksandra Ceraska Jadwiga Weronika Emma Ceraska Józefa Izabela z Aramowiczów Ceraska Józefa Rozalia Julia zob. Wołłosowiczowa Józefa Rozalia Julia Ceraska Stefania z Korolków Ceraska Zofia Emilia zob. Mandzelowska Zofia Emilia Ceraski Aleksander, pastor ew.‐ref. Ceraski Bogusław Jan Ceraski Józef, pastor ew.‐ref. Ceraski Karol Ceraski Witold Michał Henryk Ceraski Władysław Aleksander Marcin, pastor ew.‐ref. Cherner Ewa Chlebowscy, rodzina Chorzelska Lucyna zob. Potocka Lucyna Chrząstowscy, rodzina Chrząstowski Aleksander Chwastek D. Ciap Eugenia, diakonisa Cichocka‐Kruza Małgorzata Cien Eleonora zob. Klaudianowa Eleonora Cieniowie, rodzina Cikowscy, rodzina Ciszewscy, rodzina Czap Anna z Pospiszyłów Czap Emil Czapski J. Czartoryscy Czerniłowicz Rafał (pseud.) zob. Jelinek Emil Czerwiński Sławomir Ć Ćwierczakiewiczowa Lucyna D Dalton H. Darowski R. Dąbrowska Maria Dąbrowski Marian Delinitz Eugen Deloff Jan August Dębiccy, rodzina Dieckman Wawrzyniec Diehl Adolf Ferdynand Diehl Amalia Wilhelmina zob. Trotha von Treyden Amalia Wilhelmina Diehl Anna Diehl Anna Maria z Ebertów Diehl Anna Maria z Semadenich , Diehl Anna Wilhelmina zob. Drège Anna Wilhelmina Diehl August Karol, pastor ew.‐ref. Diehl Augustyn Diehl Bronisława Felicja zob. Skierska Bronisława Felicja Diehl Christiana Wilhelmina z Hummlów Diehl Edmund Diehl Edmund Krystian Diehl Gustaw Ludwik Diehl Jadwiga Diehl Jan Herman Diehl Józef August Diehl Juliusz Robert Diehl Karol Bogumił (de Diehl), pastor ew.‐ref. Diehl Karol Gustaw Diehl Karol Herman Diehl Karol, pastor ew.‐ref. Diehl Karolina Augusta zob. Teichmann Karolina Augusta Diehl Kazimierz Julian Diehl Krystyna Elżbieta z Keschnerów Diehl Ludwika Emilia Diehl Maria Kazimiera zob. Hantke Maria Kazimiera Diehl Stanisław Józef Diehlowie, rodzina Dierlamm Emma zob. Kurowska Emma Dilis Paweł, pastor ew.‐ref. Długosz Jan Dmochowska Jadwiga z Waydlów Dmochowski Franciszek Ksawery Dobrzanowski S. Domosławski J. Downar Rafał, pastor ew.‐ref. Drège Anna Wilhelmina z Dielhów Drège Stefan Karol Dubicki T. Dudra S. Dunin‐Rajeccy Duszek Jan, kantor Dütschke Friedrich Leopold, pastor ew.‐ref. E Ebert Anna Maria zob. Diehl Anna Maria Elliott Irena z Semadenich Elliott John P. Epsteinowie, rodzina Ernst Karolina Wilhelmina zob. Teichmann Karolina Wilhelmina F Fabian Jan, pastor ew.‐augs. Fabry Jan, pastor ew.‐ref. Faltz Ernest Faltz Ulryk Fanshawe Fryderyk Fanshawe, rodzina Fibich Bogumił Fibich Teofil Fibich Wilhelm, pastor ew.‐ref. Fibichowa Aleksandra z Niewieczerzałów Fibichowie, rodzina Fiedler Jerzy Wiesław Fiedler Konstancja z Szeferów Fiedler Mieczysław Fijałkowski P. Foland Jan Bogumił Fox Paweł, pastor ew.‐augs. Fryderyk Wilhelm III, król Prus Fulda Janina zob. Konarska Janina G Garszyńscy, rodzina Garszyńska Eugenia Henrietta ze Steinów Garszyńska Helena z Dobrzelewskich Garszyński Adolf, pastor ew.‐ref. Garszyński Aleksander Garszyński Jozef Garvie Agnes z Gordonów Garvie Alfred, pastor ew.‐ref. Garvie Catherine Garvie Jane z d. Kedslie Garvie Margaret Garvie Peter Garvie, rodzina Gastpary Woldemar, pastor ew.‐augs. Gawin M. Gawrońska Maria zob. Skierska Maria Gąsiorowski Wilhelm Gebhardt Aurelia z Wróblewskich Gebhardt Helena z Mauriziów Gebhardt Richard Gembarzewski B. Gerber R. Gerhard Mikołaj Mikołajewicz Gerlicz Ryszard Gerliczowie, rodzina Geyer Eugeniusz Geyerowa z Knollów Jadwiga Glinka Franciszek Glinka Katarzyna Wanda Ewa z d. Sikora Głowacka Aleksandra Helena zob. Ceraska Aleksandra Helena Głowacka Emilia z Mozesów Głowacka Helena z Gordonów Głowacka Karolina z Buczkierów Głowacki Aleksander, pastor ew.‐ref. Głowacki Bogusław, pastor ew.‐ref. Głowacki Henryk Bogusław Głowacki Józef, pastor ew.‐ref. Głowacki Samuel, pastor ew.‐ref. Głowacki Stanisław Alfons Gnatowski M. Golonka Eliasz, pastor bapt. Gołdyn P. Gorczyca K. Gordon Agnes zob. Garvie Agnes Gordon Margaret ze Stevensonów Gordon Wilhelm Gorodiszcz Piotr, pastor ew.‐ref. Govenlock Joanna z Dicksonów Govenlock Maria, diakonisa Govenlock Tomasz Górska Wiktoria zob. Kurowska Wiktoria Górski Antoni Grabowscy, rodzina Grabowski Karol Grabowski Stanisław Grabowski Stefan Gramsz A. Greenwood Klara Marta zob. Kummant Klara Marta Grimm Albina z Panasów Grimm Edward Grimm Julian Grimm Stanisława zob. Mazierska Stanisława Groffe Albert Gronau Karol Gross J. T. Grossmann Joanna Anna ze Skierskich Grossmann Karol Grudzińska‐Gross I. Grzegorzak Maria 1° voto Rosiakowa zob. Potocka Maria Gulle, pastor ew.‐augs. Guzowski P. H Habe Marta zob. Schreiber Marta Haberkant Helena z Tydelskich Haberkant Helena zob. Semadeniowa Helena Haberkant Jan Adam, pastor ew.‐augs. Haberkant Wanda Hall Anna zob. Tosio Anna Hanke Jan Fryderyk Emmanuel Hanke Julianna Eliza z d. Bornemann Hanke Samuel Dawid, pastor ew.‐ref. Hantke Henryk Hantke Maria Kazimiera z Diehlow Hantke, rodzina Harnack Adolf von, pastor ew.‐augs. Hart Elżbieta zob. Zaunarowa Elżbieta Hassman Helena zob. Skierska Helena Hegel Georg Heintze Anna Rozyna ze Stokenów Heintze Ernest, pastor ew.‐ref. Heintze Samuel Hejman L. Henkel Aleksander Henkel Fryderyka z Altenbergerów Henkel Karol jun. Henkel Karol senior Henkel Karol, pastor ew.‐ref. Henkel Magdalena zob. Marks Magdalena Henkel Maria zob. Klosse Maria Henkel Marta z Splittstoeserów Henkel Marta zob. Jekimowa Marta Henklowie, rodzina Herowska Konstancja zob. Korolko Konstancja Herowski Jan, pastor ew.‐ref. Heurichowa E. Hirszfeld Ludwik Hoesick F. Hohenzollernowie Hołówko Tomasz Hromádka Josef, pastor ew.‐augsb. Hulka‐Laskowski Paweł Hus Jan I Iwaszewski Józef J Jahołkowska Maria zob. Ostachiewiczowa Maria Jajte Zuzanna zob. Rumpel Zuzanna Jakubenas Paweł, pastor ew.‐ref. Jakubėnas Vladas Jandik Wilhelm Jandikowa Ewelina Joanna z Mozesów Janicki Stanisław Janiszewski Wiktor Jastrzębski Michał, pastor ew.‐ref. Jekimow Konstanty Jekimowa Marta z Henklów Jelen Alois Ludvik, pastor ew.‐ref. Jelen Aniela z Semadenich Jelen Corinna z Semadenich Jelen Eleonora ze Sponielów Jelen Fryderyk, pastor ew.‐ref. Jelen I. Jelen Jan Andrzej Jelen Jan Pavel, pastor ew.‐ref. Jelen Jan, pastor ew.‐ref. Jelen Jerzy, pastor ew.‐ref. Jelen Lidia Maria ze Słamów Jelenowie, rodzina Jelinek Emil, pastor ew.‐ref. Jelinek Ewa Jelinek Maciej Jelinek Marta ze Słamów Jelinek Natalia z Millerów Jelinek Tomasz Jelinek Wilhelm Jelinkowie, rodzina Jelonek Aleksandra, diakonisa Jelonek Elżbieta z Beischów (Bajzów) Jelonek Józef Jemielity W. Jersak Józef Jeske‐Choinski T. K Kaczorowska Klementyna Kader Andrzej, pastor ew.‐ref. Kaiser D. Kalwin Jan Karczewscy, rodzina Karczewski Bogusław Karczewski Jerzy Karczewski Leon Karczewski Marceli Karczewski Stefan Karpińska M. Karszo‐Siedlewska Julia ze Schneiderów Karszo‐Siedlewska Weronika zob. Spleszyńska Weronika Karszo‐Siedlewski Aleksander Karszo‐Siedlewski Jan Karszo‐Siedlewski Kazimierz Karszo‐Siedlewski Tadeusz Karszo‐Siedlewski Władysław Kedslie Aleksander Kedslie Jane zob. Garvie Jane Kedslie Katarzyna Kempińscy, rodzina Kempiński Karol Kempscy, rodzina Keschner Krystyna Elżbieta zob. Diehl Krystyna Elżbieta Kesznerowie (Keschnerowie), rodzina Kiec O. Kiński J. Kiślańska z Heurichów T. Klaudian Aleksandra zob. Mozesowa Aleksandra Klaudian Anna zob. Spleszyńska Anna Klaudian Jan Daniel, pastor ew.‐ref. Klaudianowa Eleonora z Cieniów Klaudianowie, rodzina Klein Cecylia Paulina zob. Teichmann Cecylia Paulina Kleindienst Alfred, pastor ew.‐augs. Klosse Konstanty Klosse Maria z Henklów Kłaczkow J. Kneifel E. Knoll Jadwiga zob. Geyerowa Jadwiga Knollowie, rodzina Koba S. Kohn Abraham Lipa Kolberg O. Konar (pseud.) zob. Jelinek Emil Konarscy, rodzina Konarska B. Konarska J. Konarska Janina z Fuldów Konarska Karolina Bogumiła zob. Ostachiewiczowa Karolina Bogumił Konarski Adam Konarski Andrzej Konarski Konstanty Konarski Rafał Konarski S. Konarski Sz. Konarski Szymon Kopczyńska Julia zob. Waydlowa Julia Kopczyński Antoni Korff (von Korff), rodzina Korolko Aleksander Korolko Konstancja z Herowskich Korolkówna Stefania zob. Ceraska Stefania Koroza S. Koryłowska z Ostachiewiczów Ewa Kosiński Kazimierz Kosman M. Kosseccy, rodzina Kossecki Jan Dobrogost Kováč Tomáš, pastor ew.‐ref. Kozerska H. Krafft Julia Anna ze Skierskich Krafft Konstanty Kazimierz Krafft Maria Kazimiera zob. Krauze Maria Kazimiera Krajewski Michał (pseud.) zob. Jelinek Emil Krapfen Emilia Franciszka zob. Waydlowa Emilia Franciszka Krasińscy, rodzina Kraszewski Józef Ignacy Krauze Bolesław Eugeniusz Krauze Maria Kazimiera z Krafftów Kriegseisen W. Kronenberg Leopold Julian Kronenbergowie, rodzina Krupa Frank Stanley Krupa Izabela Lucyna z Potockich Krusenstern Aleksander Krzeczkowski K. Kubisz Karol, pastor ew.‐augs. Kucharska Irena Julia z Szeferów Kucharski Stanisław Kuchcińska Halina z Szeferów Kuchciński Marian Kühn Józef, pastor ew.‐ref. Kula C. Kulhawy Karol Kummant Aleksander Kummant Edward Kummant Klara Marta z Greenwodów Kummant Maria Teofilia Julianna z Scholtzów Kurnatowscy, rodzina Kurnatowska Aleksandra Stefania zob. Ceraska Aleksandra Stefania Kurnatowska Marianna ze Spleszyńskich Kurnatowski Aleksander Zygmunt Kurnatowski Jan, pastor ew.‐ref. Kurnatowski Jerzy Kurnatowski Konstanty, pastor ew.‐ref. Kurnatowski Oskar, pastor ew.‐ref. Kurnatowski Zygmunt Kurowscy, rodzina Kurowska Emma z Dierlammów Kurowska Józefa Kurowska Melania zob. Negrin Melania Kurowska Wiktoria z Górskich Kurowski Józef Gabriel Kurowski Józef, pastor ew.‐ref. Kurowski Wincenty Kurowski Władysław Kurzawa H. Kuziw Wasyl, pastor ew.‐ref. Kwadowska Henryka Emilia zob. Monkiewiczowa Henryka Emilia Kweisser Anna Ludwika z Teichmannów Kweisser Juliusz Aleksy (von) Kweisser Juliusz, pastor ew.‐augs. L Lechicki K. Lenczewski T. Lentz Teofilia Apolonia zob. Potocka Teofilia Apolonia Lewalski K. Limanowski Bolesław Linde Samuel Bogumił Linde z Nussbaumów Ludwika Lindenberg K. Links H. Loeffler Adolf, pastor ew.‐augs. Loewe Adolf Loewe Kazimierz Lossow Aleksander Lossowowie, rodzina Lubomirscy, rodzina Lukova Slava zob. Radechowska Slava Ł Łabowski Marcin, pastor ew.‐ref. Łabuńska Marcjanna Ludwika ze Skierskich Łabuński Jan Łodzia K. Łoza S. Łupiński J. M Mackiewicz Stanisław Mackiewiczowie, rodzina Maczek Madey Józef Majer Konstancja zob. Szeferowa Konstancja Małachowska N. Mandzelowska Zofia Emilia z Ceraskich Mandzelowski Władysław, pastor ew.‐ref. Manitius Karol Gustaw, pastor ew.‐augs. Marconi Władysław Marianowicz A. Marianowicz Antoni (Berman Kazimierz) Marks Hugon Marks Magdalena z Henklów Maroszek J. Martuszewski E. Marx Emil Marynowska Agata zob. Buczkier Agata Massalski A. Maurizio Helena zob. Gebhardt Helena Maurizio Jan Mazierska Stanisława z Grimmów, diakonisa Mazierska Zofia z Wyspiańskich Mazierski Franciszek Mazierski Janusz Witold Mazierski Roman, pastor ew.‐ref. Mazur H. McLeod M. K. McNaughton M. K. Mendrok A. Michalak R. Michelis Z. Mieszkowski Wilhelm, pastor ew.‐ref. Mikołaj I, car Rosji Mikołaj II, car Rosji Mikulec B. Miller Amalia z d. Twarda Miller Amalia, diakonisa Miller Józef Miller Natalia zob. Jelinek Natalia Miller Teofil Modl Ernst Johann August von, pastor ew.‐augs. Mojaczewscy, rodzina Mojaczewska Wilhelmina zob. Bronikowska Wilhelmina Monkiewicz Aleksander Monkiewicz Aleksander, pastor ew.‐ref. Monkiewicz Bogusław, pastor ew.‐ref. Monkiewicz Ludwik, pastor ew.‐ref. Monkiewicz Michał Monkiewicz Stanisław, pastor ew.‐ref. Monkiewiczowa Elżbieta z Rynkowskich Monkiewiczowa Henryka Emilia z Kwadowskich Motty Marceli Mozes Aleksander Emil Józef Mozes Aleksandra Zofia zob. Szeferowa Aleksandra Zofia Mozes Anna Anastazja Mozes Emil Marceli Mozes Emilia zob. Głowacka Emilia Mozes Ewa zob. Szeferowa Ewa Mozes Ewelina Joanna zob. Jandikowa Ewelina Joanna Mozes Fryderyk Józef, pastor ew.‐ref. Mozes Jan Teodor, pastor ew.‐ref. Mozes Jan Teofil Mozes Kazimierz Adolf Mozes Maria Stefania Mozes Maria Teodata Mozesowa Aleksandra z Klaudianów Mozesowa Anna z Bałausków Mozesowa Emilia z Ceraskich Musonius Jan Salomon, pastor ew.‐ref. Musonius Jan, pastor ew.‐ref. N Napoleon, cesarz Francji Negrin Adolf Negrin Melania z Kurowskich Neimanas Stasys Nekanda‐Trepka Jan Karol Nekanda‐Trepkowie, rodzina Nencki Leon Neuman Maria zob. Bałauskowa Maria Nieszkowscy, rodzina Nieszkowski Stanisław Niewieczerzał Aleksandra zob. Fibichowa Aleksandra Niewieczerzał Jan, pastor ew.‐ref. Niewieczerzał Jarosław, pastor ew.‐ref. Nikoll J. D. Nolkenowie, rodzina Norblin Julia Norblin Ludwik Wincenty Norblinowie, rodzina O Orłowski Leonard, pastor ew.‐ref. Ostachiewicz Alfons Ostachiewicz Cecylia zob. Bańkowska Cecylia Ostachiewicz Ewa zob. Koryłowska Ewa Ostachiewicz Henryk Ostachiewicz Henryk, syn Ostachiewicz Kazimierz, pastor ew.‐ref. Ostachiewicz Konstanty Ostachiewicz Lech Ostachiewicz Mieczysław Ostachiewiczowa Karolina Bogumiła z Konarskich 2° voto Wójcicka Ostachiewiczowa Kazimiera Franciszka z Wysockich Ostachiewiczowa Maria z Jahołkowskich Ostachiewiczowie, rodzina Ożarowscy, rodzina P Pac Ludwik Michał Paczkowska Zofia z Scholtzów Paczkowski Wilhelm Panas Albina zob. Grimm Albina Papmahl Justyna zob. Scholtz Justyna Papuga S. Paskiewicz Iwan Paszczyk M. Pawlak M. Piankowie, rodzina Piasecki Aleksander Otto, pastor ew.‐ref. Pietrusiński Ludwik Ponarski Z. Poniatowski Stanisław August, król Polski Popiel Teofil, biskup rz.‐kat. Pospiszył Józef, pastor ew.‐ref. Potoccy, rodzina Potocka Izabela Lucyna zob. Krupa Izabela Lucyna Potocka Lucyna z Chorzelskich Potocka Maria z Grzegorzaków, 2° voto Rosiakowa Potocka Mirosława Irena zob. Brill Mirosława Irena Potocka Teofilia Apolonia z Lentzów Potocki Potocki Jan Potocki Jan, pastor ew.‐ref. Potocki Konstanty, brat Potocki Konstanty, ojciec Potworowscy, rodzina Potworowski Gustaw Poznański K. Preiss Waldemar, pastor ew.‐augs. Próchnik Adam Pruss W. Przyborowski W. R Raabe Konrad Radechovski Karol Radechowska Maria Radechowska Slava (Radechovská Slávie) Radechowska Slava z d. Lukowa Radechowski Adolf Radechowski Bogumił, pastor ew.‐ref. Radechowski Franciszek Radechowski Jarosław Radechowski Paweł Radziwiłł Antoni Radziwiłł Mikołaj Radziwiłłowa z Hohenzollernów Ludwika Radziwiłłowie, rodzina Ragazzi Maria Anna zob. Semadeniowa Maria Anna Rayska Konstancja z Majerów (lub von Kruger) Rayska Zofia Joanna zob. Szeferowa Zofia Joanna Rayski Edward Rayski Konstanty Rayski Władysław Redler Natalia, diakonisa Rej K. J. Reyzner Joanna zob. Skierska Joanna Ritschl Albrecht, pastor ew.‐augs. Roell Katarzyna (de Roell) zob. Sikora Katarzyna Roeslerowie, rodzina Romanowowie, dynastia Rosiakowa Maria zob. Potocka Maria Rotwand Bolesław Rotwandowie, rodzina Różyccy, rodzina Różycki Andrzej Różycki Samuel Różycki Stanisław Rudiger Edward Rudiger M. Rumpel Amalia Antonina z d. Schlegel Rumpel Henryk Wilhelm Rumpel Jan, pastor ew.‐ref. Rumpel Karol Adolf Rumpel Zuzanna z d. Jajte Ruprecht Karol Russoccy, rodzina Russocka Kazimiera Maria Marcjanna zob. Skierska Kazimiera Maria Marcjanna Russocki Karol Russocki Konstanty Russocki Krzysztof Russocki Ludwik Russocki Maksymilian Russocki Stanisław Russocki Zygmunt Rylko‐Bauer B. Rynkowska Elżbieta zob. Monkiewiczowa Elżbieta S Sachs Henryk Sachs Walerian Sand, student teologii w Dorpacie Sander Irena zob. Zaunarowa Irena Sass Juliusz von Schlegel Amalia Antonina zob. Rumpel Amalia Antonina Schleiermacher Friedrich Daniel Ernst, pastor ew.‐ref. Schneider Julia zob. Karszo‐Siedlewska Julia Scholl Aurelia, diakonisa ew.‐augs. Scholtz Jan Jakub, pastor ew.‐ref. Scholtz Julianna Renata z Ziemmerów Scholtz Juliusz Scholtz Juliusz Edwin Scholtz Justyna z Papmahlów Scholtz Karol Aleksander Scholtz Karol Samuel Scholtz Maria Teofilia Julianna zob. Kummant Maria Teofilia Julianna Scholtz Paulina zob. Bartsch Paulina Scholtz Wilhelm Rudolf Scholtz Zofia zob. Paczkowska Zofia Schreiber Ernest Schreiber Ernestyna zob. Tosio Ernestyna Schreiber Marta z d. Habe Schultz Friedrich Sell Alan Semadeni Allan Andrzej Semadeni Aniela zob. Jelen Aniela Semadeni Anna Maria zob. Diehl Anna Maria Semadeni Anna Wilhelmina zob. Drège Anna Wilhelmina Semadeni Anna z Semadenich Semadeni Anton Semadeni Beniamin Kacper Semadeni Corinna zob. Jelen Corinna Semadeni Irena zob. Elliott Irena Semadeni Józef Semadeni MatyldaSemadeni Tadeusz Semadeni Władysław, pastor ew.‐ref. Semadeniowa Helena z Haberkantów Semadeniowa Maria Anna z Ragazzich Semadeniowa Maria Eliza z Semadenich Semadeni, rodzina Sergent Adolf, kapelan angl. Sękowska A. Sętowski J. Sieroszewski Wacław Sikora Eryk Sikora Hugon, pastor ew.‐ref. Sikora Katarzyna Wanda Ewa zob. Glinka Katarzyna Wanda Ewa Sikora Katarzyna z d. de Roell Sikora Katarzyna z de Roellów Sikora Luiza z d. Tschempel Sikora Piotr sen., pastor ew.‐ref. Sikora Piotr, pastor ew.‐ref. Sipayłło M. Sitenhof Lydia zob. Buksbazen Lydia Skierscy, rodzina Skierska Albertyna Marcjanna Stefania Skierska Amalia Eleonora Skierska Anna Maria Skierska Bronisława Anna Skierska Bronisława Felicja z Diehlów Skierska Emilia Izabella Skierska Flora z Cederbaumów Skierska Halina ze Skierskich Skierska Helena Skierska Helena z Hassmanów Skierska Joanna Anna zob. Grossmann Joanna Anna Skierska Joanna z Reyznerów Skierska Julia Anna zob. Krafft Julia Anna Skierska Karolina Anna Skierska Kazimiera Maria Marcjanna z Russockich Skierska Konstancja z Soleckich Skierska Ludwika z Soleckich Skierska M. Skierska Marcjanna Ludwika zob. Łabuńska Marcjanna Ludwika Skierska Maria Elżbieta z d. Buhlo Skierska Maria Paulina Skierska Maria z Gawrońskich Skierska Paulina Marcjanna Skierski Aleksander Skierski Aleksander Konstanty Skierski Andrzej starszy, pastor ew.‐ref. Skierski Andrzej, pastor ew.‐ref. Skierski Henryk Andrzej Skierski Jan Andrzej Skierski Karol Skierski Kazimierz Skierski Leonard Edmund Skierski Leonard Kazimierz Skierski Ludwik Paweł Skierski Paweł Skierski Paweł Ernest Skierski S. Skierski Samuel, pastor ew.‐ref. Skierski Stanisław Jerzy Skierski Stefan Gustaw Skierski Stefan, pastor ew.‐ref. Skierski Wacław Skierski Władysław Paweł Słama Jan Słama Józef Słama Maria z Matejków Słama Matylda z Tuczków Słamówna Lidia Maria zob. Jelen Lidia Maria Słamówna Marta zob. Jelinek Marta Sławoj Składkowski Felicjan Solecka Konstancja zob. Skierska Konstancja Solecka Ludwika zob. Skierska Ludwika Solecka Maria z Twardowskich Solecki Kazimierz Sowińska Katarzyna Sowiński, generał Spasowski R. Spleszyńska Anna Julia Aleksandra zob. Woyde Anna Julia Aleksandra Spleszyńska Anna Ernestyna Spleszyńska Anna z Klaudianów Spleszyńska Felicja Weronika Spleszyńska Marianna zob. Kurnatowska Marianna Spleszyńska Weronika z Karszo‐Siedlewskich Spleszyński Alfons Spleszyński August Stefan Spleszyński Jan Spleszyński Józef Spleszyński Józef, pastor ew.‐ref. Spleszyński Kazimierz Jan Sponiel Eleonora zob. Jelen Eleonora Starynkiewicz Sokrates Starzyński Stefan Stefański K. Stegner T. Stein Eugenia Henrietta zob. Garszyńska Eugenia Henrietta Stein Natalia z Ilbergów Stein Paweł Steinberg, rabin Štěříková E. Stevenson Margaret zob. Gordon Margaret Stępkowska Natalia Straus Alfons Straus Julia Krystyna zob. Waydlowa Julia Krystyna Strausowa Helena Amelia Bogumiła z Waydlów Strausowie, rodzina Stryjeńscy, rodzina Stryjeński Zygmunt Styga T. Suchcitz A. Suchodolscy, rodzina Suchodolski Alojzy Sunderland Seweryn Swoboda J. Szczepankiewicz‐Battek J. Szczepańska H. Szczepański J. Szefer Adolf, pastor ew.‐ref. Szefer Anna Szefer Emilia Szefer Fryderyk Szefer Halina zob. Kuchcińska Halina Szefer Helena Szefer Henryk Szefer Irena Julia zob. Kucharska Irena Julia Szefer Kazimierz, pastor ew.‐ref. Szefer Konstancja zob. Fiedler Konstancja Szefer Maria zob. Centerska Maria Szefer Stanisław Szefer Tadeusz Szefer Władysław Szefer Zofia Szeferowa Aleksandra Zofia (Zofia) z Mozesów Szeferowa Ewa z Mozesów Szeferowa Zofia Joanna z Rayskich Szlagier Leonard Szlagierowa Maria Ludwika z Waydlów Szmidt Berta, diakonisa Szpilowski Szturc J. Szulc E. Szulcowie J. i E. Szumowska Helena Szwarc Bronisław Szwede, rodzina Szygowski Juliusz Ś Ściegienny Piotr Świątek T. W. Świda Emil Świdowie, rodzina Świętochowski Aleksander T Teichmann Anna Ludwika zob. Kweisser Anna Ludwika Teichmann Cecylia Paulina z Kleinów Teichmann Emilia Karolina Joanna Teichmann Gottlieb Lebrecht, pastor ew.‐ref. Teichmann Jakub Fryderyk, pastor ew.‐ref. Teichmann Jakub Władysław Teichmann Karol Ludwik, pastor ew.‐augs. Teichmann Karolina Augusta z Diehlów , Teichmann Karolina Wilhelmina z Ernstów Teichmann Ludwik Teichmann Ludwik Fryderyk, pastor ew.‐ref. Teichmann Maria Amalia Teichmann Paulina Emilia Augusta zob. Wojakowa Paulina Emilia Augusta Teichmann Władysław Karol Teichmannowie, rodzina Teichmann‐Stawiarski Ludwik Karol Thommée Wiktor Tochtermannowie, rodzina Tomesz, kantor Tosio Anna z Hallów Tosio Eliza z Wendtów Tosio Ernestyna ze Schreiberów Tosio Kacper Tosio Katarzyna, katechetka ew.‐ref. Tosio Lorenzo Tosio Maria Tosio Mary, diakonisa Tosio Tomasz Tosio Tomasz, pastor ew.‐ref. Tosio Wiktoria Tosio Zbigniew Tosio, rodzina Toul J. Tranda Bogdan, pastor ew.‐ref. Trepkowie, rodzina Trotha von Treyden Trotha von Treyden Amalia Wilhelmina z Diehlów Trzciński Witold Tschempel Luiza zob. Sikora Luiza Twardowska Maria zob. Solecka Maria Tyczkowski Franciszek, ks. rz.‐kat. Tydelska Helena zob. Haberkant Helena Tydelski Jan, pastor ew.‐augs. Tyszka A. T. Tytz Jerzy, pastor ew.‐augs. U Uliasz A. Unrugowie, rodzina Urbanowska Zofia V Vetter Karol Rudolf Vetterowie, rodzina Vorbrodtowie, rodzina W Waleszyńscy, rodzina Wasilewski L. Waszkiewicz Z. Watson Waydel Anna Jadwiga Waydel Antoni Edward Waydel Bogumił Edward Waydel E. Waydel Edward Teodor Waydel Edward, pastor ew.‐ref. Waydel Emil Adolf Waydel Helena Amelia Bogumiła zob. Strausowa Helena Amelia Bogumiła Waydel Jadwiga zob. Dmochowska Jadwiga Waydel Ludomir Waydel Maria Alina Waydel Maria Ludwika zob. Szlagierowa Maria Ludwika Waydel‐Dmochowska J. Waydlowa Emilia Franciszka z Krapfenów Waydlowa Julia Krystyna ze Strausów, 2° voto Kopczyńska Wdowiszewski Z. Wende Edward, pastor ew.‐augs. Wendt Eliza zob. Tosio Eliza Wereszycka H. Werner S. Węgierscy, rodzina White (de White) Karol Wielopolski Aleksander Wielowieyscy, rodzina Wielowieyski Henryk Wielowieyski Karol Wieniawski J. Wilhelm I Orański, król Niderlandów Wilkońska P. Wiśniewski T. Woide Jan Teodor, pastor ew.‐ref. Woide Karol Gottfried, pastor ew.‐ref. Wojak Leopold, pastor ew.‐augs. Wojak Maria Eugenia zob. Borkenhagen Maria Eugenia Wojak Tadeusz, pastor ew.‐augs. Wojakowa Paulina Emilia Augusta z Teichmannów Wojciechowski M. Wolff Andrzej Wolff August Wolff Karol Gustaw Wołłosowicz Józef Jan Wołłosowiczowa Józefa Rozalia Julia z Ceraskich Wołłosowiczowie, rodzina Woyda Karol Woyde Aleksander Woyde Anna Julia Aleksandra ze Spleszyńskich Woyde Karol Woyde Maurycy Woyde Maurycy Stanisław Wrzos Wojciech (pseud.) zob. Jelinek Emil Wrzosek M. Wysocka Kazimiera Franciszka zob. Ostachiewiczowa Kazimiera Franciszka Wyspiańska Zofia zob. Mazierska Zofia Z Zahorski W. Zając S. Zajdlicz Jan Zajdliczowie, rodzina Zalewski A. Zalisz W. Zaunar Anna Zaunar Emil Zaunar Jan Zaunar Jan Karol Zaunar Ludwik, pastor ew.‐ref. Zaunar Maria Elżbieta Zaunarowa Elżbieta z Hartów Zaunarowa Irena z Sanderów Zdrojewska Hanna, studentka teologii Zdrojewska Marianna z Gieszków Zdrojewski Stanisław Zelwerowicz Aleksander Ziemmer Julianna Renata zob. Scholtz Julianna Renata Zille Jan Zöckler Theodor, pastor ew.‐augs. i helw. Ż Żeleńscy, rodzina Żeromski Stefan Żychlińscy, rodzina Żychliński Antoni Parafie ewangelicko‐reformowane Jednoty Małopolskiej i Warszawskiej 1815‐1939 Jednota Małopolska 1. Grzymała vel Sieczków Parafia Jednoty Małopolskiej ufundowana w 1633 roku. Posiadała obszerny i murowany kościół. Patronami byli kolejno Dunin‐Rajeccy, Różyccy herbu Rola, wreszcie Lossowowie. Parafię zlikwidowano w 1849 roku. Duchowni: 1810‐1816 vacat – dojeżdżał pastor z Sielca 1816‐1844 Samuel Skierski 1843‐1849 Józef Kurowski, adiunkt do 1844 2. Piaski Wielkie (Luterskie) Parafia Jednoty Małopolskiej ufundowana w 1649 roku. Patronami przez cały czas istnienia zboru była rodzina Suchodolskich. W 1784 r. wystawiono nowy murowany budynek kościoła, którego ruiny istnieją do dziś. Po 1819 r. obsługę duchowną zapewniali luterańscy pastorzy z Lublina. Parafia uległa likwidacji w 1849 roku. Duchowni: 1809‐1815 Józef Kühn (1769‐1843), wyjechał na Litwę 1815‐1819 Aleksander Głowacki, opuścił samowolnie 3. Radom Parafia została założona w 1826 r. przez luterańskich kolonistów z Radomia i okolicy. Pod wpływem zamożnych reformowanych parafian (Bivetti, Watson) złożyła na synodzie w 1828 r. akces do Jednoty Małopolskiej. Reformowani stanowili zdecydowaną mniejszość wśród wiernych (ok. 30 osób na 1000 parafian), ale mieli zapewnione jedno miejsce w radzie parafialnej. W 1849 r. parafię przyłączono do kościoła ewangelicko‐augsburskiego. 4. Sielec Parafia Jednoty Małopolskiej ufundowana w XVII w. przez ewangelicką rodzinę Dębickich. Od połowy XVIII w. znajdowała się pod patronatem katolików: najpierw książąt Czartoryskich, potem hrabiów Potockich. W latach 1818‐1848 odbywały się tutaj wszystkie synody Jednoty Małopolskiej. Po 1849 r. istniała w ramach Jednoty Warszawskiej. Duchowni: 1810‐1856 Andrzej Skierski 1856‐1859 Aleksander Ceraski 1859‐1901 Adolf Szefer 1900‐1901 Stefan Skierski, wikariusz 1901‐1939 Kazimierz Szefer, od 1914 r. z Warszawy 5. Szczepanowice Parafia Jednoty Małopolskiej założona w XVII w., zamknięta na początku XVIII w. i odnowiona w 1786 r. przez Aleksandra Chrząstowskiego w ówczesnym zaborze austriackim. Po 1815 r. znalazła się ponownie po stronie austriackiej, gdzie istniała do 1852 r., do końca pod patronatem rodziny Chrząstowskich. Duchowni: 1810‐1817 Samuel Skierski 1817‐1852 vacat 6. Tursko Wielkie Parafia Jednoty Małopolskiej ufundowana w 1647 r. i będąca przez cały czas pod patronatem rodziny Ożarowskich. W latach 20. XIX w. zaniechano odprawiania nabożeństw, pomimo podejmowanych prób odnowienia parafii. Uległa likwidacji w 1849 roku. Duchowni: 1806‐1809 Samuel Skierski 1810‐1817 Andrzej Skierski z Sielca 1817‐1843 Samuel Skierski z Grzymały 1844‐1849 Andrzej Skierski z Sielca 7. Wiatowice Parafia Jednoty Małopolskiej ufundowana w XVII w. przez rodzinę Cikowskich, w XVIII w. znalazła się pod patronatem Dębickich herbu Gryf. Po 1815 r. znalazła się na terenie Galicji. Na początku lat 20. XIX w. Dębiccy majątek wraz z budynkami kościelnymi sprzedali katolikowi, które je doszczętnie zburzył i zniszczył. Do początku XX w. zachował się cmentarz ewangelicki w Krakuszewicach. Duchowni: 1803‐1805 Jakub Fryderyk Teichmann (ok. 1740‐1805) 1806‐po 1817 administrowali pastorzy ze Szczepanowic 8. Wielkanoc Parafia Jednoty Małopolskiej założona przez Wielowieyskich w 1614 r., do XIX w. służyła mieszczanom krakowskim i okolicznej szlachcie. Patronami byli kolejno Wielowieyscy i Zajdliczowie. Po założeniu parafii w Krakowie straciła na znaczeniu, ale została zlikwidowana formalnie dopiero w 1849 roku. Duchowni: 1817‐1823 Ludwik Fryderyk Teichmann z Krakowa 1823‐1831 Jan Teodor Mozes 1831‐1839 Samuel Skierski z Grzymały 1839‐1849 Józef Kurowski, od 1843 r. dojeżdżał z Grzymały Jednota Warszawska Założone przed 1918 rokiem 1. Kuców Parafia założona przez czeskich kolonistów w 1852 r. po odłączeniu się przez nich od luterańskiej parafii w Piotrkowie Trybunalskim. Duchowni: 1852‐1856 Aleksander Ceraski z Warszawy 1856‐1871 Jan Teodor Mozes z Zelowa 1871‐1887 Hugon Sikora z Zelowa 1887‐1891 Adolf Szefer z Sielca 1891‐1901 Fryderyk Jelen z Warszawy 1901‐1909 Stefan Skierski z Zelowa 1909 Tomasz Tosio z Serejów 1910‐1919 Bogumił Radechowski z Zelowa 1932‐1934 Emil Jelinek z Warszawy 1934‐1937 Stefan Skierski z Warszawy 1937‐1939 Emil Jelinek z Warszawy 2. Lublin Parafię powołano w 1852 r. po likwidacji zboru w Piaskach. Nabożeństwa odprawiano w luterańskim kościele lubelskim Św. Trójcy cztery razy w roku, raz po niemiecku i trzy razy po polsku. W 1903 r. przekształcono ją w parafię filialną Warszawy i nabożeństwa reformowane, już wyłącznie po polsku, odprawiano aż do 1914 roku. Brak wiadomości o częstotliwości nabożeństw po 1914 r. – jako formalna parafia jest jeszcze notowana w 1929 roku. Duchowni: 1852‐1861 Ernest Heintze 1862‐1906 August Diehl z Warszawy 1906‐1908 Fryderyk Jelen z Warszawy 1910‐1930 Władysław Semadeni z Warszawy 3. Łódź Parafię, jako filiał Warszawy, powołano w 1888 r. dla rosnącej liczby reformowanych, którzy się przenosili do Łodzi z Zelowa i Kucowa. Nabożeństwo odprawiano początkowo w kościele ewangelicko‐augsburskim Św. Trójcy, potem we własnym kościele. W 1904 r. przekształcono ją w osobną parafię. W okresie międzywojennym stała się trzecią największą parafią kościoła. Duchowni: 1888‐1903 Fryderyk Jelen z Warszawy 1903‐1905 Władysław Semadeni z Żychlina 1905‐1909 Stefan Skierski z Zelowa 1909‐1919 Tomasz Tosio z Serejów 1919‐1922 Stefan Skierski z Warszawy 1922‐1936 Ludwik Zaunar 1936‐1940 Jerzy Jelen 4. Nowosolna Parafia utworzona w 1881 r. dla pochodzących z Alzacji i Lotaryngii ewangelików reformowanych zamieszkałych we Wiączyniu i Nowosolnej pod Łodzią. Nabożeństwa po niemiecku odbywały się raz na kwartał. Brak wzmianek po 1910 roku. Duchowni: 1881‐1906 August Diehl z Warszawy 1906‐1910 Fryderyk Jelen z Warszawy 5. Sereje Parafia ufundowana w 1584 r. przez Mikołaja Radziwiłła (1546‐1589), wojewodę nowogródzkiego. Znajdowała się pod patronatem Radziwiłłów, a później Hohenzollernów w ramach Jednoty Litewskiej. Hohenzollernowie wybudowali nowy kościół dla kalwinistów i luteranów, po tym, jak stary kościół katolicy przejęli siłą w 1664 roku. W 1852 r. oddzielono parafię luterańską od reformowanej, by ją znów przyłączyć do parafii reformowanej w 1872 roku. Po 1919 r. Sereje znalazły się na terytorium Litwy kowieńskiej i parafię podporządkowano konsystorzowi w Birżach. Duchowni: 1800‐1833 Stanisław Monkiewicz 1833‐1835 vacat 1835‐1850 Leonard Orłowski (1796‐1850), od 1849 z Warszawy 1850 Józef Kurowski 1850‐1852 vacat 1852‐1870 Jan Rumpel 1870‐1875 August Diehl z Warszawy 1874‐1882 Edward Waydel 1882‐1891 Fryderyk Jelen, od 1883 z Warszawy 1891‐1901 Kazimierz Szefer 1901‐1909 Konstanty Kurnatowski z Kielm na Litwie 1909‐1919 Tomasz Tosio, wysiedlony w głąb Rosji w 1914 roku 1919‐1920 (?) Wilhelm Fibich 6. Suwałki Nabożeństwa reformowane odprawiano od 1860 r., choć formalnie parafię, jako filiał Serejów, założono w 1877 roku. Administrowali nią duchowni dojeżdżający z Serejów cztery razy w roku, by odprawiać nabożeństwo po polsku w kościele luterańskim. Filiał istniał do 1914 roku. 7. Staroiwniczna Filiał parafii warszawskiej, założony w 1852 roku. Istniał do początków XX w., brak wzmianek po 1900 roku. Obsługiwany zapewne przez pastorów z Warszawy, ale brak bliższych danych. Występuje jeszcze w spisie parafii w 1929 roku. 8. Warszawa Początki parafii ewangelicko‐reformowanej w stolicy sięgają początku XVIII w., ale formalnie założono ją w 1777 roku. Oprócz nabożeństw w języku polskim odprawiano nabożeństwa po niemiecku (do ok. 1918 r.) oraz francusku (do 1939 r.). Duchowni: 1777‐1790 Jan Salomon Musonius (1742‐1790) 1791‐1831 Karol Diehl, pierwszy proboszcz 1816 Ludwik Fryderyk Teichmann, adiunkt 1823 Jan Teodor Mozes, adiunkt 1829‐1831 Ludwik Fryderyk Teichmann, drugi proboszcz 1831‐1839 Ludwik Fryderyk Teichmann, pierwszy proboszcz 1839‐1879 Józef Spleszyński, pierwszy proboszcz 1849‐1850 Leonard Orłowski, adiunkt 1851‐1852 Jan Rumpel, adiunkt 1852‐1856 Aleksander Ceraski, adiunkt 1858‐1859 Adolf Szefer, adiunkt 1861‐1879 August Diehl, adiunkt, od 1862 drugi proboszcz 1867‐1869 Karol Henkel, adiunkt 1873‐1874 Edward Waydel, adiunkt 1879‐1908 August Diehl, pierwszy proboszcz 1881‐1882 Fryderyk Jelen, adiunkt 1885‐1908 Fryderyk Jelen, drugi proboszcz 1887‐1888 Władysław Semadeni, adiunkt 1889‐1891 Kazimierz Szefer, adiunkt 1908‐1910 Fryderyk Jelen, pierwszy proboszcz 1908‐1910 Władysław Semadeni, drugi proboszcz 1910‐1930 Władysław Semadeni 1910‐1930 Stefan Skierski, drugi proboszcz 1920 Wilhelm Fibich, adiunkt 1922‐1923 Kazimierz Ostachiewicz, adiunkt 1922‐1923 Ludwik Zaunar, adiunkt 1930‐1948 Stefan Skierski, pierwszy proboszcz 1936‐1944 Ludwik Zaunar, drugi proboszcz 1930‐1935 Jerzy Jelen, adiunkt 1932‐1944 Emil Jelinek, adiunkt (z przerwą w latach 1934‐1936) 1933‐1934 Wiktor Buksbazen, adiunkt 1938‐1939 Roman Mazierski, adiunkt 9. Zelów Parafia założona przez czeskich osadników, potomków Braci Czeskich, w 1803 roku. W 1817 r. została podporządkowana konsystorzowi ewangelicko‐reformowanemu w Warszawie. Duchowni: 1817‐1819 Jan Fabry 1819‐1830 Aleksander Głowacki, usunięty 1831‐1871 Jan Teodor Mozes 1871‐1887 Hugon Sikora 1887‐1890 Adolf Szefer z Sielca 1890‐1895 Fryderyk Jelen z Warszawy 1895‐1899 Adolf Garszyński, usunięty 1899‐1901 Fryderyk Jelen z Warszawy 1901‐1909 Stefan Skierski 1909 Tomasz Tosio z Serejów 1910‐1919 Bogumił Radechowski, usunięty 1920‐1930 Wilhelm Fibich 1930‐1931 Ludwik Zaunar z Łodzi 1931‐1934 Aleksander Otton Piasecki (1902‐1948) 1934‐1935 Jerzy Jelen z Warszawy 1935‐1938 Wilhelm Fibich, usunięty 1938‐1939 Jerzy Jelen z Łodzi 1939 Roman Mazierski z Warszawy 10. Żychlin i 11. Wola Tłumakowa Parafia w Żychlinie została ufundowana w 1610 r. przez rodzinę Żychlińskich, pod patronatem których znajdowała się do 1754 r., kiedy dobra nabyli Bronikowscy, którzy nimi władali do 1945 roku. Zbór w Woli Łaszkowskiej vel Potworowskiej ufundowała w 1614 r. rodzina Potworowskich, która patronat nad nim sprawowała do końca XVIII w., kiedy to przeszedł na rodzinę Kosseckich. Od połowy XVIII Wolę Potworowską vel Tłumakową przyłączono do liczniejszej parafii żychlińskiej. Zbór w Woli zamknięto w 1826 roku. Duchowni: 1789‐1815 Jan Beniamin Bornemann 1815‐1867 Jan Jakub Scholtz 1868‐1869 August Diehl z Warszawy 1869‐1883 Karol Henkel 1884‐1888 August Diehl z Warszawy 1888‐1905 Władysław Semadeni 1905‐1910 Stefan Skierski z Zelowa 1910‐1918 Kazimierz Szefer z Sielca 1918‐1922 Stefan Skierski z Warszawy 1923‐1928 Kazimierz Ostachiewicz 1928‐1929 Wilhelm Fibich z Zelowa 1929‐1932 Ludwik Zaunar z Łodzi 1932‐1934 Emil Jelinek z Warszawy 1934‐1936 Kazimierz Ostachiewicz z Warszawy 1936‐1939 Emil Jelinek z Warszawy 12. Żyrardów Parafię, jako zbór filialny warszawski, założono w 1874 r. dla czeskich tkaczy z Zelowa i Kucowa oraz dla fabrykantów z Anglii i Szkocji. Nabożeństwo raz w miesiącu prowadził pastor z Warszawy, w pozostałe niedziele prowadzili je kantorzy po czesku. Duchowni: 1874‐1886 August Diehl z Warszawy 1886‐1908 Fryderyk Jelen z Warszawy 1909‐1930 Stefan Skierski z Warszawy 1930‐1936 Jerzy Jelen z Warszawy 1936‐1939 Emil Jelinek z Warszawy Założone po 1918 roku 13. Poznań i Bydgoszcz Parafie, jako filialne warszawskie, założono w 1924 roku. Nabożeństwa po polsku odprawiano cztery razy w roku. Duchowni: 1924‐1928 Kazimierz Ostachiewicz z Żychlina 1928‐1933 (?) Ludwik Zaunar z Łodzi, potem z Warszawy 1933‐1939 Kazimierz Ostachiewicz z Warszawy 14. Kraków Po 1918 r. ze względu na liczną i zamożną grupę ewangelików reformowanych próbowano utworzyć tutaj osobną parafię Jednoty Warszawskiej, co się jednak nie powiodło. Ostatecznie w 1925 r. powołano zbór filialny warszawski, gdzie nabożeństwa po polsku kilka razy w roku przyjeżdżał odprawiać duchowny z Warszawy. Duchowni: 1925‐1927 (?) Władysław Semadeni z Warszawy 1928‐1933 (?) Ludwik Zaunar z Łodzi 1933 (?)‐1939 Kazimierz Ostachiewicz z Warszawy 15. Lwów Parafię, jako zbór filialny warszawski, utworzono po 1931 roku. Częstotliwość nabożeństw po polsku nie jest znana. Duchowni: 1933 (?)‐1939 Kazimierz Ostachiewicz z Warszawy 16. Łuck Parafię, jako zbór filialny warszawski, założono w 1928 roku. Skupiała zamieszkałych w okolicy Polaków i Czechów. Ze względu na brak stałego duszpasterza i nabożeństw filiał zawiesił działalność w 1930 roku. Wznowił ją w 1932 r. w ramach Jednoty Wileńskiej 17. Michałówka Parafia założona przez czeskich osadników na Wołyniu w 1879 roku. Wchodziła w skład Jednoty Wileńskiej. W 1920 r. na skutek działań wojennych kontakty z Wilnem zostały przerwane i delegaci parafii zgłosili akces do Jednoty Warszawskiej. W 1930 r. parafia powróciła pod jurysdykcję Jednoty Wileńskiej. Duchowni: 1922‐1930 Ludwik Zaunar z Łodzi 18. Toruń Parafia istniała w mieście od XVI w. i do 1920 r. była częścią okręgu ewangelicko‐reformowanego Poznań II, w ramach kościoła ewangelicko‐unijnego w Poznaniu. Parafię Jednoty Warszawskiej, jako zbór filialny warszawski, założono w 1924 r., licząc na przyłączenie się do Jednoty zamożnej niemieckiej parafii w tym mieście. Choć kontakty były dobre, to jednak obie parafie pozostały odrębne. Dla Polaków ewangelików reformowanych nabożeństwa co dwa tygodnie odprawiali kapelani wojskowi VIII Okręgu Wojskowego w miejscowym kościele reformowanym. Pastorzy: 1924‐1935 Wilhelm Fibich 1935‐1939 Jan Potocki 19. Wilno Parafia powstała w 1933 r. w związku z konfliktem ks. Kazimierza Ostachiewicza z Jednotą Wileńską. W odpowiedzi Jednota Wileńska powołała swoją parafię w Warszawie. Ich istnienie było źródłem nieustannych konfliktów między obiema Jednotami aż do 1939 roku. Duchowni: 1933‐1945 Kazimierz Ostachiewicz z Warszawy Jednota Małopolska (1815‐1849) Dyrektorzy synodów 1815 Rafał Konarski (1749‐1830) 1818 Andrzej Bobrownicki (1786‐1864) 1819 Maksymilian Russocki (1763‐1823) 1820 Andrzej Konarski (1789‐1864) 1825 Samuel Różycki (1781‐1834) 1828 Stanisław Różycki (1782‐1833) 1835 Józef Broniewski (ok. 1757‐1837) 1837 Stefan Karczewski (1782‐1839) 1840 Jerzy Karczewski (1788‐1862) 1842 Henryk Wielowieyski (1805‐1889) 1843 Henryk Wielowieyski, ponownie 1844 Andrzej Konarski, ponownie 1847 Konstanty Russocki (1801‐1884) Seniorzy i konseniorzy duchowni do 1803 Jan Daniel Klaudian (zm. 1803), senior 1801‐1805 Jakub Fryderyk Teichmann (zm. 1805), senior 1806‐1810 Fryderyk Józef Mozes (zm. 1810), senior 1806‐1810 Józef Kühn (1769‐1843), konsenior, w 1810 r. wyjechał na Litwę 1811‐1831 Karol Bogumił Diehl, senior 1819‐1844 Samuel Skierski, konsenior, od 1835 senior 1835‐1839 Ludwik Fryderyk Teichmann, senior 1843‐1849 Andrzej Skierski, konsenior, od 1844 senior 1844‐1849 Józef Kurowski, konsenior 1847‐1849 Józef Spleszyński, senior Seniorzy świeccy 1815‐1830 Rafał Konarski (1749‐1830) 1815‐1828 Andrzej Różycki (1775‐1828), zrezygnował 1828‐1843 Stanisław Russocki (1768‐1848), zrezygnował 1835‐1840 (?) Karol Kempiński (zm. ok. 1838) 1840‐1849 Andrzej Konarski (1789‐1864) 1843‐1849 Karol Wielowieyski (1784‐1853) Konseniorzy świeccy do 1828 Stanisław Russocki (1768‐1848), awansował na seniora 1818‐ok. 1838 Karol Kempiński, awansował na seniora 1828‐1834 Samuel Różycki (1781‐1834) 1835‐1836 Józef Broniewski (ok. 1757‐1837) 1835‐1843 Karol Wielowieyski (1784‐1853), awansował na seniora 1837‐1840 Andrzej Konarski (1789‐1864), awansował na seniora 1843‐1849 Ludwik Russocki (1800‐1852) 1843‐1846 Albert Groffe (1804‐1846), lekarz obwodu stopnickiego, luteranin 1846‐1849 vacat Kuratorzy 1801‐1818 Karol Kempiński (zm. 1838), zrezygnował, został konseniorem 1801‐1822 Karol Russocki (1772‐1822) 1818‐1836 Adam Konarski (1783‐1836) 1824‐1840 Andrzej Bobrownicki (1786‐1864), zrezygnował 1837‐1849 Konstanty Konarski (1810‐1882) 1840‐1843 Ludwik Russocki (1800‐1852), kurator ad interim 1844‐1849 Jan Karol Nekanda‐Trepka (1804‐1896) Jednota Warszawska Prezesi synodu 1850 Ulryk Faltz (nieobecny), przewodniczył Rafał Bronikowski (1786‐1867), dziedzic dóbr Żychlin 1851‐1860 brak informacji, kto był prezesem synodu w tych latach 1861‐1864 Andrzej Bobrownicki (1786‐1864), ziemianin 1865 Paweł Byczewski (1790‐1866), emerytowany urzędnik KRPiS 1866‐1867 Stanisław Mackiewicz (1796‐1879), były gubernator lubelski 1868 Karol Gustaw Wolff (1786‐1874), dziedzic dóbr Głuchów i Cielądz 1869‐1874 Stanisław Mackiewicz (1796‐1879), były gubernator lubelski 1875 Karol de White (1803‐1878) generał, senator 1876 Karol Woyde (1833‐1905), generał 1877 Józef Iwaszewski, rzeczywisty radca stanu 1878 Karol Woyde (1833‐1905), generał 1879‐1882 Maurycy Woyde (1820‐1896), dziedzic dóbr 1883 Karol Woyde (1833‐1905), generał 1884‐1885 Stanisław Janicki (1836‐1888), inżynier 1886‐1888 Maurycy Woyde (1820‐1896), dziedzic dóbr 1887‐1893 brak informacji, kto był prezesem synodu w tych latach 1894‐1896 Maurycy Woyde (1820‐1896), dziedzic dóbr 1897 brak informacji, kto był prezesem synodu w tym roku 1898‐1905 Emil Marx (1845‐1905), adwokat 1906‐1907 Juliusz Robert Diehl (1846‐1913) 1908 Aleksander Karszo‐Siedlewski (1857‐1941), przemysłowiec i ziemianin 1909‐1914 Leon Błaszkowski (1857‐1935), adwokat 1915 Aleksander Karszo‐Siedlewski (1857‐1941), ponownie 1916‐1917 brak informacji, kto był prezesem synodu w tych latach 1918 Emil Świda (1868‐1941) (?) 1919‐1926 Leon Błaszkowski (1857‐1935), ponownie 1927 Henryk Sachs (1870‐1934), profesor ekonomii 1928 Leon Błaszkowski (1857‐1935), ponownie 1929 Ryszard Błędowski (1886‐1932), poseł na Sejm II Kadencji, sanator III Kadencji 1930 Władysław Karszo‐Siedlewski (1859‐1939), przemysłowiec 1931 Wiktor Janiszewski, inżynier z Łodzi 1932‐1935 Aleksander Karszo‐Siedlewski (1857‐1941), przemysłowiec i ziemianin 1936‐1937 Leonard Skierski (1866‐1940), generał 1938‐1939 Wiktor Janiszewski, inżynier z Łodzi, ponownie Superintendenci generalni Jednoty Warszawskiej 1807‐1831 Karol Bogumił Diehl 1831‐1839 Ludwik Fryderyk Teichmann 1839‐1879 Józef Spleszyński 1879‐1908 August Karol Diehl 1908‐1910 Fryderyk Jelen 1910‐1930 Władysław Semadeni 1930‐1948 Stefan Skierski 1949‐1952 Kazimierz Ostachiewicz Konsystorz Prezesi konsystorza Generalny Konsystorz Wyznań Ewangelickich (1828‐1849) 1828‐1831 Karol Bogumił Diehl 1831‐1832 senator Adam Bronikowski (1758‐1840) 1832‐1833 senator Ulryk Faltz (1776‐1851) 1833‐1840 senator generał Karol hrabia Grabowski (1790‐1840) 1841‐1842 generał Zygmunt Kurnatowski (1778‐1858) 1842‐1849 senator Ulryk Faltz (1776‐1851), ponownie Kościół Ewangelicko‐Reformowany 1849‐1852 senator Ludwik Pietrusiński (1803‐1865) 1852‐1857 generał Juliusz baron von Sass (1798‐po 1857) 1857‐1878 generał senator Karol de White (1803‐1878) 1879‐1895 Jan Bogumił Foland (1836‐1895) 1895‐1910 Wilhelm Gąsiorowski (1842‐1910) 1910‐1913 Juliusz Robert Diehl (1846‐1913) 1914‐1924 Kazimierz Loewe (1845‐1924) 1924‐1927 Kacper Tosio (1851‐1929) 1927‐1934 Henryk Sachs (1870‐1934) 1934‐1936 Emil Świda (1868‐1941) 1936‐1946 Ryszard Gerlicz (1876‐1947) Członkowie świeccy Generalny Konsystorz Wyznań Ewangelickich (1828‐1849) 1828‐1849 Maurycy Woyde, doktor medycyny 1828‐1830 August Wolff, doktor medycyny 1828‐1832 Ernest Faltz, senator 1830‐1834 Karol Gronau, radca (zm. 1834) 1832‐1839 ks. Ludwik Fryderyk Teichmann 1834‐1836 Adam Konarski (1783‐1836) 1836‐1839 Jan Karol Nekanda‐Trepka (1804‐1896) 1839‐1849 Ludwik Pietrusiński 1839‐1849 ks. Józef Spleszyński Kościół Ewangelicko‐Reformowany (1849‐1939) 1849‐1861 brak danych 1861 (?)‐1864 Tomasz Brandt, zrezygnował 1861‐1865 Jan Karol Nekanda‐Trepka 1864‐1873 Edward Rudiger, zrezygnował w 1873 r. 1865‐1880 Andrzej Wolff (1830‐1903), adwokat 1873‐1888 Leon Karczewski (1818‐1888), sekretarz Banku Polskiego 1880‐1888 Emil Marx (1843‐1905), adwokat 1888‐1902 Leon Błaszkowski (1857‐1935), adwokat, niezatwierdzony w 1902 roku 1888‐1892 Wilhelm Gąsiorowski (1842‐1910) 1892‐1903 Leon Nencki (1848‐1904), lekarz 1903‐1917 Wawrzyniec Dieckman (1859‐1922), inżynier 1904‐1907 Kacper Tosio (1851‐1929), ustąpił 1907‐1913 Henryk Sachs (1870‐1934), profesor ekonomii, ustąpił 1917‐1924 Bolesław Rotwand (1862‐1930), prawnik 1913‐1919 Stefan Drège (1860‐1927), przemysłowiec 1919‐1922 Kazimierz Karszo‐Siedlewski (1862‐1929), przemysłowiec 1922‐1925 Henryk Sachs (1870‐1934), ponownie 1924‐1934 Jerzy Kurnatowski (1874‐1934), ziemianin 1925‐1936 Jan August Deloff (1868‐1939) 1934‐1936 Ryszard Gerlicz (1876‐1954) 1936 Leon Józef Błaszkowski (1890‐1962), nie uzyskał zatwierdzenia przez władze państwowe 1936 Antoni Górski, profesor 1937 Józef Madey Członkowie duchowni 1849‐1850 Leonard Orłowski 1850‐1852 vacat 1852‐1856 Aleksander Ceraski, zrezygnował 1856‐1862 vacat 1862‐1879 August Diehl 1880 Adolf Szefer (nie przyjął stanowiska) 1881‐1882 Edward Waydel 1882‐1885 vacat 1885‐1908 Fryderyk Jelen 1908‐1910 Władysław Semadeni 1910‐1931 Stefan Skierski 1931‐1939 Kazimierz Szefer 1939‐1945 Ludwik Zaunar Sekretarze konsystorza 1839‐1868 Jan Karol Nekanda‐Trepka (1804‐1896) 1869‐1879 Jan Bogumił Foland (1836‐1895) 1879‐1880 Juliusz Diehl (1846‐1913), p.o. 1880 Wilhelm Gąsiorowski (1842‐1910) 1881‐1903 Walerian Sachs (1831‐1903) 1903‐1917 Edward Bretsch (zm. 1917) 1918‐1944 Stanisław Bretsch (zm. 1944) W tomie przygotowywanym przez Ewę Cherner pod tytułem Słownik biograficzny duchownych ewangelicko-reformowanych Duchowieństwo Jednoty Litewskiej i Jednoty Wileńskiej 1815-1939 znajdą się biogramy następujących osób: Aniszewski Aleksander (1772‐1845) Aramowicz Adam (1772‐1842) Aramowicz Jakub (1787‐1818) Balczewski Aleksander (1801‐1829) Balczewski Gabriel (1764‐1840) Baloun Miłosław (1900‐1998) Bałaban Antoni (1898‐1983) Bernacki Bogusław (1748‐1830) Biergiel Józef (1819‐1885) Ceraski Józef (1763‐1832) Ceraski Michał (1813‐1877) Ceraski Michał Władysław (1753‐1823) Ceraski Władysław (1843‐1877) Chodorowski Stefan (1754‐1827) Chodorowski Stefan Józef (1797‐1836) Ciechański Aleksander (1789‐1838) Cumft Adam (1860‐1911) Cumft Marcin (1831‐1895) Czygłowski Michał (1824‐1862) Czyż Konstanty (1797‐1830) Dilis Paweł (1905‐1995) Downar Rafał (1771‐1854) Drue Józef (1812‐1871) Fajans Józef (1890‐1943) Głowacki Bogusław (1793‐1865) Głowacki Józef (1829‐1893) Gorodiszcz Piotr (1884‐1941) Grotkowski Tobiasz (1731‐1822) Herowski Bogusław (1785‐1862) Herowski Jan (1744‐1826) Jakubenas Paweł (1871‐1953) Janik Józef (1903‐po1939) Jaremko Piotr (przed 1914‐po 1939) Jastrzębski Michał (1859‐1938) Jastrzębski Stanisław (1819‐1894) Jelinek Jan (1912‐2009) Kader Andrzej (1831‐1902) Kawelmacher Aleksander (1820‐1886) Kołysza Jerzy (1790‐1860) Kubik Henryk (1903‐1931) Kühn Jan (1748‐1817) Kühn Józef (1769‐1843) Kuncewicz Lucjan (1810‐1842) Kuncewicz Romuald (1825‐1855) Kurnatowski Bogusław Jan (1764‐1834) Kurnatowski Bogusław Samuel (1783‐1820) Kurnatowski Felicjan (1859‐1933) Kurnatowski Jan (1894‐1965) Kurnatowski Konstanty (1878‐1966) Kurnatowski Oskar (1834‐1911) Kurnatowski Tytus (1800‐1844) Kurnatowski Władysław (1749/50‐1824) Kwantski Aleksander (1808‐1848) Lipiński Stefan (1804‐1879) Lothweison Julian (1823‐1870) Łabowski Aleksander (1766‐1831) Mandzelowski Adam (1794‐1837) Mandzelowski Jan (1809‐1885) Mandzelowski Józef (1843‐1915) Mandzelowski Władysław (1837‐1901) Marszewski Józef (1807‐1877) Mieszkowski Aleksander (1810‐1855) Mieszkowski August (1821‐1871) Mieszkowski Wilhelm (1852‐1920) Moczulski Adam (1749‐1830) Moczulski Aleksander (1790‐1866) Moczulski Karol (1866‐1925) Moczulski Konstanty (1825‐1887) Molleson Jan (1768‐1842) Natkiewicz Karol (1809‐1845) Nejman Adolf (1845‐1921) Nerlich Karol (1808‐1860) Nerlich Samuel (1765‐1843) Opoczeński Jarosław (1895‐1957) Orłowski Leonard (1796‐1850) Paszkiewicz Aleksander (1806‐1857) Piasecki Aleksander (1902‐1948) Pospiszył Józef (1899‐ po 1939) Reczyński Jerzy (1799‐1834) Reczyński Michał (1797‐1860) Reczyński Paweł (1757‐1829) Reczyński Stefan (1744‐1831) Snarski Jan (1806‐1854) Szarnas Adam (1884‐1965) Szepetys Jan (1867‐1941) Szwedko Sergiusz (1893‐ po 1939) Thumas Konstanty (1845‐1906) Tomesz Jan (1884‐1978) Wannowski Felicjan (1801‐1872) Wannowski Konstanty (1803‐1833) Wannowski Leopold (1798‐1849) Wannowski Michal (1761‐1827) Young Konstanty (1829‐1868) link z opisem
  15. Ukazała się pierwsza, obszerna monografia o jedynym przetrwałym w Europie gatunku dzikiego konia, zwanym „konikiem polskim”. Jest to książka z pogranicza biologii i archeologii, zawierająca również refleksje natury humanistycznej. Cis van Vuure From kaikan to konik Facts and perceptions surrounding the European wild horse and the Polish konik ISBN 978-83-7507-18506 format B5, s. 446, 55 ilustracji The subject of this book concerns the history and perceptions of the Holocene European wild horse and the horse breed the (Polish) konik, created in Poland in the 20th century. It relates particularly to the fields of archaeology, cultural history, nature management and animal morphology and ecology. During the last glacial, wild horses were typical inhabitants of the grassy steppes, then existing in Europe. When these steppes significantly decreased in size, as a result of climate warming, a forest vegetation developed in nearly all of Europe. The living conditions for wild horses are much less favourable in forest areas than in steppe areas. The area of grass is much smaller, whilst horses need a lot of grass due to their digestion. Nevertheless, wild horses managed to survive in relatively small numbers in forested Europe. Cis van Vuure studied forestry at Wageningen University, the Netherlands. In his study he also focused on zoology and nature conservation. A part of his study he spent at the Mammal Research Institute at Białowieża, Poland. There, not only he got interested in historical zoology and the Holocene historical landscape of West and Central Europe, but also in Polish language and history. After his study he was active in e.g. nature conservation, grazing experiments and historical zoology. Developments and perceptions in these fields stimulated him to make a study of several aspects of the extinct aurochs (Bos primigenius), which was published in 2005. During and after this study, the mentioned developments also got him to study another large extinct European mammal, the wild horse, as well as an alleged descendant thereof, the Polish konik. The research into these horses resulted in a PhD thesis. link z opisem In the late 18th century, scientific interest in the European wild horse began to emerge. During the 19th century, various scientists published about the physical appearance of this animal, its range and habitat. After the discovery of Przewalski’s horses in Central Asia in 1878, this research was stimulated and broadened. Realizing that both the aurochs and the wild horse had become extinct in Europe, the German Heck brothers started to try and breed back these species during the 1920s, to show the people how they looked like. During the 1930s, the Pole Tadeusz Vetulani started to breed back the European wild horse, too. For this, he used certain farm horses. The Polish konik, being the breeding result of Vetulani’s experiment, became well‐known by the paraphrase ‘the most recent descendant of the European wild horse and the one that most resembles it.’ Personal doubts about these allegations, on the part of the author of this book, were the actual reason to start a research into the backgrounds to both the European wild horse and Vetulani’s breeding experiment, and the perceptions surrounding them. To learn about the wild horse, as much original source material as possible was gathered; in this way, several interesting, still unknown and unused sources were found. To learn about Vetulani’s breeding experiment, as much data on this as possible were gathered, to be able to analyse it minutely. The picture of the European wild horse, that now comes up from this research, is more complete than ever before. It turned out to be possible to give a broad outline of the physical appearance of this animal and its habitat. The research into Vetulani’s experiment yielded an analysis that is not only more elaborate than previous ones, but also deviant from the common version told until now. The doubts mentioned above showed up to be well‐founded. Contents 1. Introduction 1.1. Subject of the research 1.2. Background to the research 1.2.1. Germany and the Polish‐Lithuanian Union 1.2.2. The Netherlands 1.3. Perceptions of the horse 1.4. Reason for the research 1.5. Research objective 1.6. Research questions 1.7. Research method and sources 1.8. The structure of this book 2. The history of the European wild horse, from the last Ice Age onwards 2.1. Introduction 2.2. The transition from the last Ice Age to the Holocene 2.3. The wild horse in Europe, during the period 8000‐3000 BCE 2.4. The domestication of the wild horse and the spread of the domestic horse 2.5. Horses living in the wild in Europe, during the period 500 BCE‐18th century 2.5.1. Europe, outside East Prussia and the adjacent areas Classical antiquity The Middle Ages (for the non‐German territories) The German territories 2.5.2. East Prussia and the adjacent areas EastPrussia Lithuania Poland, up to the 16th century inclusive Poland, during the 17th and the 18th centuries 2.5.3. The origin of the Great Wilderness: political context 2.5.4. The nature of the Great Wilderness 2.5.5. Wild and feral horses: the most important distinguishing features Coat Colour Mane Size Ability to be tamed 2.5.6. The assessment of the records of horses living in the wild in Europe 2.5.7. The arguments in favour of the existence of the wild horse in East Prussia and the adjacent areas Physical appearance Ability to be tamed Protective measures Collector’sitem Abruptend An original name: kaikan Eating horse meat 2.5.8. Reasons why the wild horse was able to survive in East Prussia and the adjacent areas 2.6. The Eurasian steppes, from the 17th to the 19th century 2.6.1. Records of horses living in the wild on the Eurasian steppes 2.6.2. The assessment of the records of horses living in the wild on the Eurasian steppes 2.7. Jan Zamoyski and the European wild horse 2.7.1. The political situation in the Polish‐Lithuanian Union during the 16th century 2.7.2. The origin and nature of Jan Zamoyski’s zoo 2.7.3. The origin of the wild horses at Jan Zamoyski’s zoo 2.8. Perceptions 2.8.1. From wild to tame 2.8.2. Wildernesses and wild horses 2.8.3. Eating horse meat 2.8.4. The horse in art 2.8.5. The horse as a status symbol Conclusions 3. The emergence of a myth 3.1. Introduction 3.2. The political developments in the Polish‐Lithuanian Union as a background to Brincken’s work 3.3. Brincken’s description of the Forest of Białowieża and the European wild horse 3.4. Criticism of the claims by Brincken 3.4.1. Contemporary criticism of Brincken Miscellaneous items Wisent counts Plants149 Animals 3.4.2. Brincken’s reply to the contemporary criticism 3.4.3. Recently formulated criticism of Brincken’s mentions of the wild horse Political arguments for criticism Textual arguments for criticism Social and economic arguments for criticism Breeding‐related arguments for criticism 3.4.4. Conclusions regarding Brincken’s mentions of the wild horse 3.4.5. On the appearance of the Forest of Białowieża 3.5. Description of the physical appearance and the habitat of the European wild horse 3.5.1. Coat colour On the occurrence of a white coat in the wild horse 3.5.2. Other features Mane,tail,beard192 Shoulder height Hooves 3.5.3. Comparison of the physical appearances of the European wild horse and the Polish konik 3.5.4. Habitat 3.6. Perceptions Conclusions 4. The breeding‐back experiments and the origin of the Polish konik 4.1. Introduction 4.2. The political context of the breeding‐back experiments by Vetulani and the Heck brothers 4.3. The scientific context of the breeding‐back experiments by Vetulani and the Heck brothers 4.4. The breeding‐back experiment by the Heck brothers 4.5. The breeding‐back experiment by Vetulani, up to 1952 inclusive 4.5.1. Introduction 4.5.2. The execution of the breeding‐back experiment The period from 1923 to 1927 inclusive The period from 1928 to September 1939 The period from September 1939 to July 1944 The period from July 1944 to 1952 inclusive 4.5.3. Criticism of Vetulani’s theory and experiments Criticism of the theory Criticism of the skull measurements 4.6. The konik breeding‐back experiment, after 1952 4.6.1. The transitional period 1952‐1955 268 4.6.2. Konik breeding at Popielno 4.7. DNA research and the placing of the konik 4.8. Perceptions Conclusions 5. The Polish konik and nature management 5.1. Introduction 5.2. Developments in Dutch nature management, far into the 1970s 5.3. The introduction of the konik into Dutch nature management 5.3.1. The decision process 5.3.2. Evaluation of the choice for the konik 5.4. Developments in Dutch nature management since the introduction of the konik, and the background to them 5.5. On the appearance of the Holocene natural landscape of Western and Central Europe 5.6. Perceptions 5.6.1. The konik and nature management 5.6.2. Rewilding 5.6.3. Icons and nature management 5.6.4. The horse as an icon 5.6.5. Horses and animal protection 5.6.6. Nature management and animal welfare Conclusions 6. Recap and perspective 6.1. Recap 6.2. Inferences for the future 6.2.1. The konik in nature management 6.2.2. Other possible substitutes for the European wild horse 6.2.3. Developments in DNA research Captions for pictures Appendix Archives consulted Interviewees Overview of manuscripts, printed sources and secondary literature Words of thanks Index